روح اقتدار طلب معمولاً در روان جمعی یک جامعه ریشه دارد که تنها در صورت نهایی اش در نهادهای سیاسی و حکومتی بروز می یابد. (نمودار (۸) شرق شناسان هم اغلب از منظر اسناد درونی نگاه کرده اند، نمونه اش برنارد لوئيس (لوئيس ، ۱۹۹۹ و ۲۰۰۴ است. وی در دهه ی ۸۰ میلادی گفت و گویی بسیار جدی با سعید داشت لوئیس برای مثال به ساختار فکر دینی ارجاع می دهد و می گوید، ساختار اسلام تاریخی با ساختار مسیحیت تاریخی متفاوت است. در اسلام تاریخی رابطه ی دین و دنیا و دین و دولت به گونه ای است که به نظر وی منشأ نوعی خشونت و استبدادگرایی میشود لوئیس سعی میکند با ارجاع به درون و با نگاه به ساختارهای فرهنگی تاریخی اسطوره ای، متنی، یزدان شناختی الاهیاتی و دین ایرانی رفتار و روحیات در این سرزمین را توضیح دهد.

الگوی تحلیل نهادی و تلاش برای الگوی سیستمی کل نگر در مقایسه با دو طرف طیف الگوهای تحلیلی که پیش تر از آن با عنوان استاد درونی و بیرونی یاد شد به رهیافتی نسبتاً تلفیقی تر نیازمندیم تا موضوع را کل نگرانه تر بررسی کنیم الگوی تحلیل نهادی تا حدی به چنین رهیافت تلفیقی نزدیک است و نهادها را به شکل تاریخی تحلیل میکند. «چارلز تیلی (۱۹۸۹) توضیح می دهد که از طریق سیر تکوین تاریخی نهادها می شود فرهنگ و رفتار مردم را توضیح داد. فهم این که چگونه نهادهای ایرانیان به شکل تاریخی تکوین پیدا کرده اند و چه وضعیتی داشته اند به ما در تحلیل خلقیات آنها کمک می کند. علمداری (۱۳۷۹) این رهیافت را انتخاب کرده و تحلیل تاریخی نهادهای اقتصادی و اجتماعی و شیوه معیشتی را مبنای تحلیل فرهنگ و الگوهای رفتار جمعی و بررسی علل عقب ماندگی در این سرزمین قرار داده است.