کتاب ما آدم نمی شویم گزیده ای از بهترین داستان های عزیز نسین

یک نفر از میان جمعیت گفت: «ما آدم نمی شیم برادر»، بقیه می گفتند: «بعععععله، کاملاً درسته، نمیشیم آقا» و سرشان را به نشانه ی تائید تکان دادند. از بین آن همه جمعیت یک نفر پا نشد بگوید: «آقا این چه حرفیه..، خواهش می کنم به خودتون بیاین.» من این قضیه را در بیست و پنج سالگی، وقتی که خون توی رگ هایم در جوش وخروش بود، تجربه کردم. سوار کشتی مسافربری بودیم که به جزیره می رفت، مردی مسن – که دلیل عصبانی بودنش را نفهمیدم – داد میزد و می گفت: «ما آدم نمی شیم!…» حاضران نیز سرشان را به نشانه ی تائید تکان می دادند. من هم از روی جوانی خونم به جوش آمد و با صدایی بلند گفتم: – چرا آدم نمی شیم، خیلی هم خوب آدم می شیم… این قدر خوب میشیم که همه مات میمونن… مسافران حاضر در سالن کشتی طوری که انگار با هم ساخت و پاخت کرده باشند، شروع به هیاهو کردند: – آدم نمی شیم… – انسانیت از ما خیلی دوره… – ما آدم نمی شیم….. پیرمرد عصبانی بعد از خوابیدن آن هیاهو کمی آرام تر شد، رو کرد به من و گفت: «ببین پسرم! گوش میدی؟ ما همه مون آدم نمی شیم اینو با صدای بلند داد می زنم؛ خلاصه اینکه آدم نخواهیم شد، زور که نیست…» گفتم: «می شیم، ما آدم می شیم…» پیرمرد جواب داد: «آره میشه گفت، ما یه روز آدم می شیم، یعنی الان آدم نیستیم. این طور نیست؟» هیچ جوابی ندادم، اما سال ها از آن روز گذشته است و من همواره به این فکر می کنم که ما چرا آدم نمی شویم؟ آخرین باری که به زندان افتادم، برایم شانس و فرصت خوبی بود، چون در زندان به جواب مسأله ای که سال ها دنبالش بودم – رسیدم. در بند پنجاه نفره ی زندانیان سیاسی، با روشنفکران برجسته، تاجران مشهور، چهره های معروف، استانداران، مدیر کل ها، نمایندگان معزول مجلس، سردمداران سیاست، مأموران عالی رتبه، مهندسان و دکترها هم بند بودم. رفقای هم بندم اکثراً تحصیل کرده ی اروپا یا امریکا بودند، بارها به کشورهای خارجی سفر کرده بودند و به چند زبان خارجی تسلط داشتند. افکار و طرز فکر ما مخالف همدیگر بود، با این وجود، من چیزهای زیادی از آن ها یاد گرفتم. مهم ترین چیزی که در آن مدت یاد گرفتم این بود که چرا ما آدم نمی شویم. در روزهای ملاقات خبرهای خوبی از خانواده ام دریافت نمی کردم: اجاره خانه عقب افتاده است، به بقال محله بدهکاریم کلی خبرهای تلخ این چنینی… مستأصل مانده بودم که چکار کنم، هیچ راه چاره و امیدی نداشتم. با خودم گفتم: «فوری یک رمان بنویسم، شاید بتوانم به یکی از روزنامه ها بفروشم تا کمی پول دستم بیاید.» مدت ها بود که طرح اولیه ی یک رمان در ذهنم بود. با این تصمیم قلم و کاغذ را برداشتم و روی تختم ولو شدم. نمی خواستم وقتم را با حرف زدن و چیزهای بیهود تلف کنم. تازه چند سطر نوشته بودم که یکی از دوستان هم بندم – که از روشنفکران مطرح کشور بود – سر رسید و روی تختم نشست. اولین حرفی که زد این بود: «ما آدم نمی شیم آقا، آدم نمیشیم…». من هیچ حرفی نزدم. ولی او خودش با گفتن «ملاحضه بفرمایید، چرا آدم نمی شیم» شروع به توضیح و تفسیر کرد: – من درسمو سوئیس خوندم، شش سال هم توی بلژیک زندگی کردم. او دوران زندگی و تحصیلش در سوئیس و بلژیک را با طول و تفصیل فراوان برایم تعریف کرد. از اینکه مانع کارم شده بود، ناراحت بودم ولی نمی توانستم چیزی بگویم. گاهی با نگاه کردن به کاغذهایی که جلوی دستم بود و گاهی با کشیدن خودکار روی کاغذ می خواستم به او بفهمانم که کار دارم تا حرف هایش را خلاصه کند؛ اما او به روی خوش نمی آورد و مسلسل وار حرف می زد: – اون جا کسی رو نمی بینی که کتاب دستش نباشه. همین که دو دقیقه وقتشون خالی بشه، کتابو باز میکنن و میخونن و اتوبوس، قطار و هر جایی بدون معطلی مطالعه می کنن. مخصوصاً اگه خونه هاشونو ببینی، تعجب می کنی، هر کی یه کتاب دستش گرفته و مدام در حال مطالعه کردنه. برای اینکه شاید پپرچانگی اش را پایان بدهد، گفتم: «وای چه خوب، چه خوب…» – آره واقعاً. از اون گذشته ما رو نیگا کنین، این جا این همه آدم به اصطلاح روشن فکر جمع شده، آیا یه نفر می بینی کتاب بخونه؟ ما آدم نمی شیم آقا، آدم نمی شیم. گفتم: «درسته». تا من گفتم درسته، باز دور برداشت و وضع مطالعه ی کتاب در کشورهای سوئیس و بلژیک را برایم توضیح داد. چون وقت غذا خوردن بود هر دو برخاستیم. گفت: «حالا فهمیدین چرا ما آدم نمی شیم؟» گفتم: «بله». نصف روزم به شنیدن نحوه ی مطالعه ی بی وقفه ی مردم سوئیس و بلژیک سپری شد. ناهارم را با عجله خوردم و سریع به روی تختم برگشتم. فوری شروع به نوشتن رمان کردم. کاغذها روی زانو و خودکار در دستم بود و داشتم فکر می کردم که چه چیزی بنویسم. در همین حین یکی دیگر از دوستان هم بندم آمد و روی تخت نشست. – چی کار می کنی؟ – سعی می کنم یه رمان بنویسم… – اینجا که نمیتونی بنویسی، سروصدا رو ببین… شما به اروپا رفتید؟ – خیر، از ترکیه بیرون نرفتم. – آخ آخ، حیف! خیلی دوس دارم شما به اروپا بری. دیدن و تجربه کردن یه چیز دیگه ست، دیدگاه تون عوض میشه. من تقریباً کل اروپا رو گشتم، جایی نمونده که نرفته باشم. بیشتر دانمارک و هلند و سوئیس بوده م. ببین اونجا اینجوریه که همه به هم احترام میذارن، با صدای بلند صحبت نمی کنن تا مبادا طرف مقابل اذیت بشه. یه نیگا به وضعیت مون تو اینجا بکنین، چیه این سروصدا و هیاهو… درسته آقا؟ شاید من می خوام بخوابم، شاید می خوام چیزی بنویسم یا بخونم شاید یه کاری دارم. شما تو این دنیای پر از سروصدا و هیاهو نمیتونی رمان بنویسی، نمیذارن که.. – تو سروصدا هم میتونم بنویسم، فقط وقتی یکی کنارم حرف بزنه، نمی تونم بنویسم. – آقای عزیز! سروصدا نباشه بهتر نیست؟ به چه حقی مزاحم شما میشن؟ آروم تر هم می تونن حرف بزنن. این جور مسائل به هیچ وجه توی دانمارک و سوئیس و هلند اتفاق نمی افته. برای همینه که آدما پیشرفت می کنن. چون اون جاها آدما برا هم دیگه احترام قائل اند. در مورد این احترام قائل شدن، چند تا مثال زد و به تفصیل توضیح داد. بی ادبی بود ولی چاره ای نداشتم، در حین حرف زدن او سرم را روی کاغذها خم کردم و به نوشتن ادامه دادم. البته چیزی نمی نوشتم، فقط ادای نوشتن را در می آوردم. گفت: «بیخود تلاش نکنین، نمی تونین بنویسین، فقط اعصاب تون خرد میشه. اروپا یه چیز دیگه ست… به یه اروپایی میشه گفت انسان. آدما به هم احترام میذارن. ما چی… ما به خاطر همین چیزا آدم نمی شیم آقا، ما آدم نمی شیم!» خواست بیشتر توضیح بدهد، اما وکیلش آمده بود. صدایش کردند رفت و خلاص شدم. به محض اینکه او رفت، سرم را روی برگه ها خم کردم تا همه کار کردنم را ببینند و کسی پیشم نیاید. تازه دو خط نوشته بودم که…