کتاب خردمندی در زندگی روزمره

ما درباره ی دروغ هایی که مردم می گویند، قضاوت های اخلاقی مشابهی می کنیم؛ بعضی دروغ ها برای ما تکان دهنده اند، در حالی که دروغ های دیگر موجه به نظر می رسند. برخی از فیلسوفان، به ویژه کانت و قدیس آگوستین، دیدگاه های اخلاقی مبالغه آمیزی در این زمینه داشتند. آن ها معتقد بودند دروغ، در هر شرایطی اکیداً ممنوع است؛ اما دستوری اخلاقی که می گوید هرگز و تحت هیچ شرایطی نباید دروغ بگوییم، نه تنها بعید است که قابل تحقق باشد، بلکه در بعضی شرایط می تواند با دستورات اخلاقی دیگر مثل مهربانی با همنوعان مان یا با سود همگانی در تعارض باشد. جنگ یکی از این شرایط است که مثالش در اینجا طبیعتاً به ذهن خطور می کند. چون فریب دادن دشمن بخشی جدایی ناپذیر از هنر جنگ است. دیپلماسی و تجارت هم این طورند؛ اما ساده ترین مثالش، که برگرفته از زندگی واقعی است، مربوط به دوره ای از اشغالگری طی جنگ جهانی دوم است. اگر یک یهودی در خانه ی شما مخفی شود و سربازان اس اس درِ خانه ی شما را بزنند و دنبال او بگردند، آیا شما، مثل هر کسی که ذره ای وجدان دارد، او را به اسم دستور عالی اخلاقی ای که به ما امر می کند هرگز دروغ نگوییم، تحویل کسانی می دهید که وی را قطعاً خواهند کشت؟ حکومت ها اغلب به شهروندان خود، مستقیم یا غیرمستقیم دروغ می گویند. آن ها این کار را برای اجتناب از انتقادها و پنهان کردن اشتباه ها یا جرم های خود انجام می دهند. گرچه زمان هایی هم هست که دروغ های حکومت توجیه پذیرند، چون واقعاً در جهت منافع ملی اند. گذشته از موضوعات مربوط به امنیت دولت که باید مخفی بماند، چنین دروغ هایی ممکن است مربوط به اقتصاد باشند؛ برای مثال اگر حکومتی که قصد دارد از ارزش پول بکاهد مورد سؤال قرار بگیرد باید هر گونه قصدی در این زمینه را انکار کند. در غیر این صورت، کشور از طرف فعالان اقتصادی و بورس بازانی که مثل ملخ به کسب سودهای سهل الوصول هجوم می برند، خسارت های بسیار خواهد دید. به علاوه اغلب، مرز باریکی بین دروغ و فضیلت های اجتماعی مانند احتیاط و ادب وجود دارد، اما همه تصدیق می کنیم بدون این فضیلت ها زندگی در جامعه از آن چه که هست بدتر خواهد شد. به جای اینکه در هوای پاک حقیقت نفس بکشیم، در دنیایی از بی نزاکتی به نفس تنگی می افتیم. ما کسانی را که همیشه حرف خودشان را می زنند تا حقیقت را گفته باشند یا آنچه درست یا نارست، حقیقت می دانند، تحسین نمی کنیم، آن ها را آدم هایی بی نزاکت می خوانیم. مسئله ی پیچیده تری که زیاد درباره ی آن بحث شده مربوط به درستی کار پزشکانی است که با بیماری های لاعلاج سروکار دارند. اگر وضعیت ناامیدانه ی بیماران شان را به اطلاع آن ها نرسانند، مستقیم یا غیر مستقیم دروغ گفته اند. عرف کشورها با هم فرق می کند و پیدا کردن دلایلی برای هر دو طرف، کار دشواری نیست. اما این گونه دلایل عموماً به اصول انسان دوستانه، به علایق بیمار و خانواده اش و نه به ارزش خود حقیقت متوسل می شوند. خلاصه حس همگانی به ما می گوید شرایطی وجود دارد که دروغگویی ضرورت پیدا می کند و برای آن دلیل خوبی دارد. مسئله این است که دلیل خوب را چطور باید تعریف کرد بدون اینکه این تعریف آن قدر گسترده شود که هر چیزی را که از قضا جزء علایق ماست در بر بگیرد. این طور نیست که هر چیزی که برای ما نفع شخصی دارد لزوماً دلیلی خوب برای برای دیگران باشد و به سختی می توان تعریفی به دست داد که هر مورد قابل تصور را شامل شود.