کتاب جنبش طالبان از ظهور تا افول

جنبش طالبان، جنبشی شبه نظامی_اسلامی افغان است که در سال ۱۹۹۴ میلادی و پس از عقب نشینی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۸۹ به قدرت رسید و بر شهرها و استان های اصلی افغانستان سیطره یافت، تا اینکه در سال ۲۰۰۱ میلادی، بعد از حوادث ۱۱ سپتامبر سقوط کرد. محمد سرافراز در کتاب خود، «جنبش طالبان از ظهور تا سقوط»، به بررسی پدیده ای از پدیده های اسلام سیاسی سنی می پردازد. نویسنده ی این کتاب اشکالات متعددی در خصوص شکل گیری این جنبش، گرفتاری آن در دام جغرافیای سیاسی کشورهای بزرگ و کشورهای قدرتمند منطقه ای، ایدئولوژی سلفی_وهابی حاکم بر آن و گرفتاری این جنبش در چنگال کشمکش های نژادی و منطقه ای ذکر می کند. نگرش و برداشت نویسنده به تعدد سبک و سیاق های تاریخی و جغرافیایی و تعدد سطوح تحلیل های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و دینی نگرشی خاص است. سرافراز در این کتاب به تجزیه و تحلیل سیر تحولات این جنبش، مقدمات ظهور آن، نقش کشورهای ذی نفع منطقه مانند پاکستان، عربستان سعودی و ایالات متحده‎ی امریکا در پیدایش جنبش سنی افراطی برای آنکه به مثابه برداشتن گامی برای مبارزه با اسلام سیاسی شیعی و مقدمه ی سیطره ی ایالات متحده امریکا بر منابع حیاتی انرژی و راه های تولید و انتقال آن باشد و این تصور که محور سنی وهابی_سلفی افراطی در برابر جنبش های آزادی بخش اسلامی، مانند جنبش مجاهدان افغان و جمهوری اسلامی ایران بایستد می پردازد. همان طور که نویسنده شرح می دهد، پر واضح است که ظهور جنبش طالبان، مانند بسیاری از جنبش های سنی سلفی_وهابی دیگر در جهان اسلام، همان طور که در جنبش القاعده به رهبری اسامه بن لادن تجلی یافته، چیزی جز نتیجه ی تداخل و برخورد منافع کشورهای ذی ربط و دستگاه های اطلاعاتی آن ها نظیر پاکستان، عربستان سعودی، ایالات متحده و… نیست. این کشورها دین، مذهب و نژاد را برای ضربه زدن به جنبش های اسلامی اصیل سنی یا شیعه و تأمین منافع ژئواستراتژیک خود و به ویژه ایجاد دیوار و سدی سنی در برابر نقش محوری همسایگان و ایستادگی آن در مقابل طرح های امریکا در جهان اسلام و عرب، به کار می گیرند. به همین علت تمام این کشورها درصدد آن برآمدند که از طریق مطرح کردن طالبان به عنوان نماینده ی اسلام سیاسی، چهره ی اسلام سیاسی سنی و شیعه را خدشه دار کنند. برخورد این جنبش با هم وطنان خود به ویژه با زنان و افراطی گری آن در اجرای رسم طهوریه، چهره ای بسیار منفی از مسلمانان در رسانه های غربی ترسیم کرد. کتاب حاضر سیر تاریخی این جنبش را واکاوی می کند.