هكذا معاهده و سایر منابع حقوقی از جمله رویه قضایی با اتکاء به دلایل عقلی است. که از سوی مراجع قضایی به عنوان دلیل ارائه میشود مذهب و دین نقش مستقیمی در تکوین قاعده عرفی حقوقی و نیز معاهده و رویه قضایی بین المللی دارد. رویه قضایی بین المللی بستری جهت ارائه دکترین حقوقدانان متکی به بنای عقلی است که از سوی شارع و متشرعین مورد تأکید قرار گرفته است چرا که در پرونده ها و موضوعات بین المللی دغدغه ها اهداف اصول و روشهای مطالبه همه جوامع بشری در پیگیری مفاد قاعده عقلی مسیر مشترکی را طی کرده اند و اولین نویسندگان حقوق بین الملل نوین نیز ماندن هوگو گروسیوس هلندی به مباحث منظم روابط بین المللی با معنایی مذهبی نگریسته اند. این نظر و نگرش محور مشترک مطالعات نوین عقلی و شرعی در روابط بین المللی و حقوق مخاصمات مسلحانه دانسته می شود.

دکترین و مستقلات عقلیه

قبل از آن که رابطه دکترین با مستقلات عقلیه و مذهب و دین مورد مطالعه قرار گیرد، ابتداء لازم است معنای صحیحی از دکترین ارائه دهیم منظور از دکترین دکترین یا نظریه های علمی حقوقدانان است. دکترین در این اصطلاح به معنای ترجیح و برتری یک فرضیه قانونی از میان فروض مختلف قانونی است به استناد دلایل و قرائن و امارات و ادله ای که پشتوانه آنها عقل و مدرکات عقل نظری است. پس عقل به عنوان زیربنای تشخیص و تمییز یک فرض از میان فروض مختلف حقوقی (قانونی) است

فلسفی هدایت الله ۱۳۲۷ ص (٢٦) .

آنگاه که مشکلی پدید می آید و قانونگذار برای برون رفت از آن مشکل راه و چاره ای معین را پیش بینی نکرده است برای رفع حیرت و تردید و شک قاضی از آنجا که هر چه در متون قانونی میگردد و حکم دعوی را پیدا نمیکند از این روی برخی از نظام های حقوقی به ویژه نظام حقوقی کامن لا و رومی ژرمنی تکیه بر روی دکترین...