کتاب درس هایی برای دنیای پساکرونا

«درس هایی برای دنیای پساکرونا» عنوان کتابی است نوشته ی فرید زکریا. نیویورک تایمز کرونا را «حباب شاخک داری که در سراسر دنیا دیده شده است» نامید. اواخر ژانویه، آلیسا اِکِرت و همکارش، دَن هیگنز، در مرکز پیشگیری و کنترل بیماری ها، مسئول تصویرسازی از ویروس جدید کرونا شدند. بعدها اکرت به مجله ی تایم گفت: «به چیزی نیاز داشتیم که توجه عموم را جلب کند.» تصویری که تولید کردند یک کره ی نقره ای بود که شاخک های قرمز واضحی از آن بیرون زده بود. این تصویر، تأثیرگذار و نگران کننده بود و به سرعت در همه جا منتشر و در روزنامه ها مجلات و اخبار تلویزیون نشان داده شد. تصویر مجسم امروزی از ویروس کرونا در ذهن مردم یا همان تصویری است که اکرت و هیگنز تولید کرده اند یا از تصویر آن ها الهام گرفته شده است. در حرفه ی هولناک هنرمندان حوزه ی پزشکی، این تصویر به عنوان تصویری دلفریب شناخته می شود؛ نمایی نزدیک از ویروسی تهدیدکننده، عظیم و بزرگ. در واقعیت، ویروس جدید کرونا تقریباً به اندازه ی یک ده هزارم نقطه ای است که در پایان این جمله قرار دارد. معمولاً به ما می گویند به چیزهای بزرگ فکر کنید. اما حالا شاید لازم باشد به چیزهای کوچک فکر کنیم. ما در تجسم خطرات بزرگی که پیش رویمان است، هر چند نامحتمل نیز باشند، تبحر داریم، مثل حمله ها و تجاوزات نظامی و برنامه ریزی برای عکس العمل های بزرگ متناسب با آن ها. دولت ها میلیاردها دلار صرفِ به وجود آوردن ارتش های بزرگ می کنند، جابه جایی نیروهای مسلح را در سراسر جهان زیر نظر می گیرند و در مقابل تهدیدهای بالقوه، مانورهای نظامی انجام می دهند. ایالات متحده به تنهایی، از هریک میلیارد دلار بودجه ی سالانه ی خود، سه چهارمش را صرف بودجه ی دفاعی می کند. با این حال ما برای دفاع در مقابل یک ویروس ریز و کوچک آمادگی نداریم. شاید بعدها ثابت شود که این ویروسِ خیلی کوچک، بزرگ ترین آسیب اقتصادی، سیاسی و اجتماعی از زمان جنگ جهانی دوم را به نوع بشر وارد کرده است. این کتاب نه به همه گیری، که به دنیایی می پردازد که در نتیجه ی همه گیری و از همه مهم تر، دنیایی که در نتیجه ی عکس العمل های ما به آن در حال شکل گیری است. هر شوک بزرگی اثرات متفاوتی خواهد داشت. این اثرات به موقعیت جهان در زمان بروز آن و شیوه ی عکس العمل انسان ها بستگی دارد، عکس العملی که ممکن است به صورت ترس، انکار یا تطبیق پذیری بروز کند. اثر ویروس کرونا تحت تأثیر این واقعیت ها خواهد بود که اولاً همه ی دنیا عمیقاً به یکدیگر وابسته اند، ثانیاً اکثر کشورها برای مقابله با همه گیری آمادگی ندارند و ثالثاً در لحظه ی حضور آن، بیشتر کشورها، از جمله ثروتمندترین کشورهای جهان، جامعه و اقتصاد خود را به طور بی سابقه ای در تاریخ بشر تعطیل کرده اند. این کتاب درباره ی دنیای پساکرونا نوشته شده است، نه به این دلیل که کرونا را پشت سر گذاشته‎ایم، بلکه به این دلیل که از یک آستانه ی حیاتی گذر کرده ایم. تقریباً همه ی افرادِ در قید حیات از تجربه ی طاعون جان سالم به در برده اند؛ اما اکنون می دانیم که همه گیری چگونه است و از مشکلات و هزینه های مقابله با آن باخبریم. همه گیری کووید ۱۹ ممکن است ادامه پیدا کند، اما حتی اگر از بین برود، ظهور بیماری های دیگر در آینده تقریباً قطعی است. با این آگاهی و تجربه، اکنون در عصری جدید زندگی می کنیم: عصر پساهمه گیری. تبعات این همه گیری دقیقاً چیست؟ برخی عقیده دارند همه گیری کرونا نقطه ی عطف تاریخ مدرن است، نقطه ای که روند آن را برای همیشه تغییر خواهد داد. بعضی بر این باورند که بعد از کشف واکسن، به سرعت به روند عادی کسب وکارمان باز خواهیم گشت. بااین حال برخی دیگر ادعا می کنند که همه گیری، آن چنان که باعث تسریع تاریخ می شود، منجر به تغییر آن نخواهد شد. این سناریوِ آخر از همه محتمل تر به نظر می رسد. لنین در جایی گفته بود: «تا دهه ها هیچ اتفاقی رخ نمی دهد و ناگهان طی چند هفته، اتفاقاتی به اندازه ی چند دهه رخ می دهد.» دنیای پساهمه گیری در بسیاری از زمینه ها نسخه ی دور تند دنیایی خواهد بود که می شناسیم. اما وقتی زندگی را روی دور تند قرار می دهیم، وقایع به شکل طبیعی شان رخ نمی دهند و چه بسا این مسئله عواقب مخرب و حتی کشنده ای در پی داشته باشد. زندگی پساکرونایی برای کشورها، شرکت ها و به ویژه افراد متفاوت خواهد بود. حتی اگر اقتصاد و سیاست به رویه ی معمول خود باز گردد، انسان ها به آن روزها باز نخواهند گشت. آن ها آزمایشی سخت و غیرعادی را پشت سر گذاشته اند و احساس می کنند فرصت جدیدی را، آن هم به سختی، به دست آورده اند. در رمان ویلیام مکسول، که در سال ۱۹۳۷ با عنوان «آن ها مانند پرستوها آمدند»، نوشته شده است، شخصیتی حضور دارد که از آنفولانزای اسپانیایی نجات پیدا کرده. او احساس می کند حیرتی بر وجودش مستولی شده است، زیرا این اتفاق مانند مکاشفه بود؛ نه او و نه هیچ کس دیگری نمی دانست که زندگی شان چنین خواهد شد. کاترین آن پورتر در «اسب رنگ پریده، سوار رنگ پریده»، زندگینامه ی خودنوشت و رمان گونه اش که در سال ۱۹۳۹ چاپ شد، درباره ی همان همه گیری می نویسد: «وقتی دوران بد بگذرد، ما وارد روشنایی بی رمق فردا خواهیم شد.» آخرین جمله ی او چنین است: «آن زمان، برای همه چیز وقت هست.»