کتاب اشتیاق به جهل

کتاب «اشتیاق به جهل» اثری است نوشته ی رناتا سالکل که نشر برج آن را به چاپ رسانده است. جهل چه فعالانه باشد و چه منفعلانه، آگاهانه یا ناآگاهانه، همیشه بخشی از شرایط بشری بوده است. چیزی که در دنیای پساحقیقت و پساصنعتی ما رخ داده است، این است که ما اغلب مقهور جریان مداوم اطلاعات و سوءاطلاعات می شویم. گاهی به نظر می رسد تمییز دادن حقیقت از دروغ محال است و در نتیجه ایده ی تخصص پس زده می شود و تعداد کسانی که تصمیم می گیرند ندانند افزایش می یابد. مخاطرات چنین وضعیتی واضح است، اما سالکل مفروضات ما را به چالش می کشد و می گوید جهل شاید سویه ی مثبتی هم داشته باشد و با توجه به نقش جهل در جامعه، ممکن است بتوانیم دانش را به جایگاه اصلی خود برگردانیم. هر عصر جهل خاص خود را دارد. شیوه ی ارتباط برقرار کردن افراد با دانش به شدت وابسته به زمینه است و آن چیزی که دانش به شمار می رود نه تنها برساخته ی اجتماع، بلکه به شدت فردی هم هست. اوضاع پیچیده تر می شود اگر بدانیم افراد وقتی به دانشی که به نحوی تحمل ناپذیر است نزدیک می شوند، اغلب از جهل یا انکار استقبال می کنند. روان کاو فرانسوی ژاک لکان عبارت اشتیاق به جهل را که در مطالعات مذهب بودایی پیدا می شود وام گرفت تا وصف کند بیمارانش چطور دست به هر کاری می زنند تا از تصدیق علت رنج خود اجتناب کنند؛ حتی وقتی اغلب آن ها با این ادعا نزد او می آمدند که می خواهند این علت را پیدا کنند. لکان به جهل از جانب درمانگر هم نگاهی می اندازد و نتیجه می گیرد که درمانگر نباید موضع کسی را بگیرد که همه ی جواب ها را می داند، بلکه باید در جایگاه بی دانشی بنشیند و به درمان جو اجازه دهد خودش ریشه ی مشکلاتش را کشف کند. این کتاب ماهیت اشتیاق به جهل را وارسی خواهد کرد. از یک سو، به این می پردازد که ما چطور می کوشیم از سر و کله زدن با دانش ترومازا اجتناب کنیم، و از طرف دیگر، تحلیل می کند که جوامع چگونه راه های همیشه جدیدی برای انکار اطلاعاتی پیدا می کنند که ممکن است ساختارهای قدرت یا سازوکارهای ایدئولوژیکِ حافظ نظم موجود را تحلیل ببرد. همچنین تلاش خواهم کرد تا توضیح بدهم چطور در جوامع پساصنعتی و دانش بنیاد، قدرت جهل قوت جدید و تعجب آوری پیدا کرده، حتی حالا که مردم می توانند به کمک علم و فناوری های جدید چیزهای بیشتری از قبل راجع به یکدیگر و خودشان بفهمند. شیوه ی پیوند ما با دانش هرگز خنثی نیست، به همین خاطر است که واژه ی اشتیاق، که بنا به تعریف واژه نامه ی مریام وبستر، احساس یا عقیده ی شدید، برانگیزاننده و بیش از حد است، می تواند به ما کمک کند که نه تنها بفهمیم افراد چرا از چیزی که حقیقت پنداشته می شود استقبال می کنند، بلکه این را هم درک کنیم که چرا آن را نادیده می گیرند، یا انکار یا نفی می کنند. کنجکاوی اشتیاق قلبی بعضی هاست و وقتی افراد از تردید کردن در دانش تثبیت شده دست بکشند، فقدان این اشتیاق هم ممکن است درهای جدیدی به روی جهل باز کند.