کتاب پرده نشر قطره

این مجموعه در قالب هفت بخش، شامل ترجمه ی مقالاتی است درباره ی "رمان" در یکی از این مقالات با عنوان "رمان نویس کیست؟" می خوانیم: "رمان نویس را با چه کسی می شود مقایسه کرد؟ با شاعر غنایی. محتوای اشعار غنایی، به نظر هگل، شخصیت خود شاعر است. او رشته ی سخن را به جهان درونی اش می سپارد تا به این ترتیب، احساسات و عواطفش را با خواننده درمیان بگذارد. حتی اگر به مضامینی غیر شخصی بپردازد که از چهارچوب زندگی خودش نیز بیرون است، شاعر بزرگ غنایی خیلی زود از این مضامین، فاصله می گیرد تا در نهایت به پرتره خودش برسد. موسیقی و شعر، مزیتی نسبت به نقاشی دارند: این مزیت، به زعم هگل، همان وجهه ی غنایی است و ادامه می دهد که در غنایی بودن، موسیقی می تواند حتی از شعر نیز سبقت بگیرد چرا که موسیقی این توان را دارد تا به مخفیانه ترین هیجانات دنیای درون که از دسترس کلام خارج است بپردازد. بنابراین هنر موسیقی از شعر غنایی، غنایی تر است". برخی از مقالات کتاب، عبارت است از: نظریه ی رمان، در جست و جوی زمان حال، رمان هایی که می اندیشند، تاریخ رمان از منظر کارگاه گومبروویچ، شاعر و رمان نویس، رای سروانتس، و رمان آرمان شهر دنیایی که فراموشی نمی شناسد.

هومر دلایلی را که، براساس آن، یونانیان شهر تروآ را محاصره کردند زیر سؤال نمی برد. اما وقتی ائوریپید، بعد از گذشت چندین قرن، به جنگ نگاه می کند، می بینیم چندان علاقه ای به هلن نشان نمی دهد و در عوض، به عدم تناسب بین ارزش این زن و هزاران جانی که برای او هلاک شده می پردازد. در اورست، آپولون را این گونه به سخن وا می دارد: «خدایان تنها از آنجایی خواسته اند هلن تا این اندازه زیبا شود که یونانیان و اهالی اتروا را به نبرد با هم وادارند و از طریق قتل عامشان کاری کنند تا زمین را از بار میرایان کثیری که آزارش می دهند برهانند.» ناگهان، همه چیز روشن می شود. مشهورترین جنگ ها در پی هیچ آرمانی نبود؛ تنها هدف مورد نظر، قتل عام بود؛ اما اگر چنین است، آیا باز هم می شود از تراژیک صحبت کرد؟ از مردم بپرسید دلیل اصلی بروز جنگ جهانی ۱۹۱۴ چیست؟ هیچ کس نمی تواند جواب بدهد، حتی اگر این کشتار عظیم بنیاد قرنی باشد که به تازگی به انتها رسیده و ریشه ی اصلی تمامی دردها و رنج های آن. کاش می شد لااقل به ما می گفتند که اروپایی ها همدیگر را کشتند تا از حیثیت یکی دفاع کنند! ائوریپید نمی توانست تا آنجا پیش رود که بگوید جنگ تروآ کمیک است. اما یکی از رمان ها این کار را کرده است. سرباز شویک در رمان هاشک خود را آن قدر به اهداف جنگ احساس غریبگی دارد که حتی با آن مخالفت هم نمی کند؛ اصلاً این اهداف را نمی شناسد؛ در پی این هم نیست که آن ها را بشناسد. جنگ چیز وحشتناکی است، اما شویک آن را جدی نمی گیرد. آدم چیزی را که معنایی ندارد جدی نمی گیرد. لحظاتی هست که تاریخ و اهداف بزرگ و قهرمانانش ممکن است به نظرمان سبک و حتی کمیک جلوه کنند، اما دشوار است، غیرانسانی است، فراتر از توان انسان است که مدام به آن به همین دید بنگریم. شاید فراریان از جنگ قادر به چنین کاری باشند. شویک فراری است. نه به معنای حقوقی کلمه (کسی که ارتش را غیرقانونی ترک می کند) بلکه به معنای بی اعتنایی کاملش به نبرد بزرگ جمعی. از هر زاویه ای که نگاه کنیم، سیاسی، قضایی، اخلاقی، آدم فراری شخصیتی منفور، محکوم و در شمار بزدل ها و خیانت کاران است. اما نگاه رمان نویس آن را نوع دیگری می بیند فراری شخصی است که نمی خواهد برای جنگ های معاصرانش معنایی در نظر بگیرد. شخصی است که نمی خواهد به این کشتارها بُعدی تراژیک بدهد. شخصی که نمی خواهد مثل فردی لوده و مسخره در کمدی تاریخ شرکت کند. دیدگاه او از وقایع عموماً روشن است، خیلی روشن، اما همین دیدگاه کاری می کند که در موقعیتی دشوار گرفتار شود: یعنی کاری می کند که پیوندش با همراهانش گسسته شود؛ از انسانیت دور شود. در طول جنگ جهانی ۱۹۱۴، همه چک ها خود را به اهدافی که امپراتوری هابسبورگ، با تکیه بر آن، آنان را راهی نبرد کرده بود بیگانگی احساس می کردند؛ پس شویک، در جمع فراریان، فراری استثنایی محسوب می شد: فراری ای که خود را خوش وقت احساس می کرد. وقتی به یاد شهرت عظیمی می افتم که هنوز هم در کشورش دارد، به این می اندیشم که این قبیل موقعیت های جمعی بزرگ، نادر، کم و بیش پنهان، که با دیگران به اشتراک گذاشته نمی شود، می تواند از آن چنان قدرتی برخوردار باشد که حتی دلیل وجود ملتی را توجیه کند.