بورخس نثر ادبی اسپانیایی را چنان به ژرفی دگرگون کرد که پیش تر روبن داریو در شعر چنین کرده بود. فرق این دو در این است که داریو شیوه ها و درون مایه هایی را از فرانسه آورد و با سرشت یگانه و جهان خود، سازگار کرد؛ شیوه ها و درون مایه هایی که به نحوی احساسات و گاه تفرعنِ دوران یا محیطی اجتماعی را بیان می کردند. از همین رو، بسیاری از افراد دیگر از آن ها استفاده کردند بی آنکه این شاگردان به سبب چنین کاری، لحن خود را از دست بدهند. حال آنکه انقلاب بورخس تک شخصی است؛ فقط او نمایندگی اش می کند، آن هم به روشی بسیار غیرمستقیم و حساس به محیطی که در آن شکل گرفت و کمک تعیین کننده ای به شکل گیری اش کرد. به همین دلیل، سبک او در هر که جز او، کاریکاتورگونه می نماید. اما روشن است که این نه چیزی از اهمیت او می کاهد، نه ذره ای از لذتی که خواندن نثر او برمی انگیزد؛ نثری که همچون خوراکی خوش گوار، واژه واژه، مزه مزه می شود. جنبه ی انقلابی نثر بورخس این است که در آن، تقریباً به تعدادِ انگاره ها، واژه هست؛ زیرا دقت و اختصارِ آن مطلق است؛ چیزی که در ادبیات انگلیسی و حتی فرانسوی نادر نیست، اما در عوض در زبان اسپانیایی سوابق اندکی دارد. یکی از شخصیت های بورخسی، زن نقاش داستان دوئل، مارتا پیسارو، کتاب های لوگونس و ارتگا ئی گاست را می خواند و این خوانش ها، چنان که متن می گوید، تردید او را تأیید می کنند که زبانی که او محکوم به سخن گفتن به آن است، برای بیان اندیشه یا تمایلات، توانمندی کمتری دارد تا برای حرافی پوچ. از شوخی گذشته، اگر بخش تمایلات را حذف کنیم، این جمله نشانی از حقیقت دارد. اسپانیایی مثل ایتالیایی یا پرتغالی، زبانی است حراف، پروپیمان، آتش افروز، با بیانگریِ عاطفیِ عالی، اما به همین دلیل به لحاظ مفهومی، نادقیق. آثار نثرنویسان بزرگ ما که از سروانتس آغاز می شوند، به آتش بازی هایی می مانند که در آن ها هر انگاره ای در پیش، میان و در پسِ هیئتی شایگان از ملازمان و ندیمان و غلامانی است که کارکردی آرایشی دارند. رنگ و دما و موسیقی به همان اندازه ی انگاره ها و در برخی مواقع -لساما لیما به عنوان مثال- بیش از انگاره ها اهمیت دارند. در زیاده روی های بلاغی مختص زبان اسپانیایی، هیچ چیز زدودنی ای وجود ندارد؛ آن ها سرشت یگانه و عمیق یک ملت را بیان می کنند؛ منشی که امر عاطفی و امر ملموس در آن بر امر اندیشورانه و امر انتزاعی ارجحیت دارند. اساساً دلیل اینکه امثال بایه اینکلان، آلفونسو ریس، آله خو کارپانتیه یا کامیلو خوسه سلا -برای اینکه به چهار نثرنویس بزرگ اشاره کرده باشیم- موقع نوشتن (به قول گابریل فراتر) این قدر زیاده گویند، همین است. ورم کردگی نثر آن ها نه دلیل می شود باهوش تر از امثال والری یا تی. اس. الیوت باشند، نه سطحی تر. صرفاً متفاوت اند، چنان که مردمان امریکای لاتین با مردم انگلستان و فرانسه متفاوت اند. انگاره ها اگر تن یافته در احساسات و عواطف باشند یا به نحوی وارد امر عینی، وارد تجربه ی مستقیماً زیسته شده باشند، در قیاس با وقتی که در گفتمانی منطقی قرار دارند، بین ما بهتر صورت بندی و فهمیده می شوند. (همین شاید دلیل آن باشد که در زبان اسپانیایی، ادبیاتی چنین غنی و فلسفه ای چنین فقیر داریم و پرفروغ ترین اندیشمند مدرن زبان ما، خوسه ارتگا ئی گاسِت، بیش از هر چیز ادیب است.)