کتاب هویت اخلاقی زن در سینمای ایران

«هویت اخلاقی زن در سینمای ایران» کتابی است به قلم فائزه جمشیدی که نشر نیل آی آن را به چاپ رسانده است. بررسی موضوع زن و تلقی هر فرهنگ و نمایش شخصیت و هویت زن در تولیدات فرهنگی، به ویژه سینما، در سال های اخیر سینمای ایران از لحاظ پرداختن به روایت ها و مسائل زنان دچار تغییر و دگرگونی عینی و ملموسی شده و می توان گفت در حال حاضر شاهد حضور چشمگیر زنان در نقش های منفی، مثبت و خاکستری هستیم. به عنوان مثال، در فیلم های بسیاری از جمله سگ کشی، شام آخر، عروس، واکنش پنجم، نرگس، من مادر هستم، سعادت آباد، رگ خواب، به همین سادگی، عصر یخبندان، گیلانه، روسری آبی، دو زن، پریا، درباره الی، جدایی نادر از سیمین، فروشنده و… نه تنها نقش اصلی فیلم به زن داده شده، بلکه کل موضوع آن ها حول محور زن و مسائل و مشکلات مربوط به آنان شکل گرفته است. هرچه از دهه ی شصت به سمت دهه های اخیر حرکت می کنیم این دغدغه را بیشتر بر پرده های سینما مشاهده می کنیم. زن، اکنون از آن نقش حاشیه ای خود در اغلب فیلم های دهه ی شصت مانند سناتور، تاراج، برزخی ها، عقاب ها و… فاصله گرفته و به عنوان سوژه ای عمل می کند که ساختارهای رایج و کلیشه ای را می شکند و فعالانه و آگاهانه به ایجاد هویت جدید، آن گونه که می پسندد، دست می زند. او در هر شخصیتی که ظاهر می شود، تلاش می کند در متن فیلم روایتی اخلاقی از نیکی و بدی را ارائه کند که گاه نهان است و گاه آشکار. با ورود مدرنیته و جهانی شدن بستر دگرگونی و بازاندیشی را برای معنابخشی به زندگی روزمره ی زن امروز فراهم آمده است. در کتاب حاضر فیلم های ایرانی به مثابه تولیدات فرهنگی ای در نظر گرفته شده که هنجارهای اخلاقی را بازنمایی می کند. بازنمایی از ذهنیات، آرزوها، ارزش و نگرش ها، نگرانی ها و حتی عقده های مخاطبان که شاید گاهی کژ و وارونه باشد، ولی آنچه اهمیت دارد بازنمایی مضامینی است که شاید در زنان جامعه موجب بازاندیشی و شکل گیری دگرگونی در شناخت از خود شود. اما مضامین و مقولات ارائه شده درخصوص بازنمایی هویت اخلاقی زنان در سینمای ایران بر مبنای اصول پژوهشی، نظریات و مفاهیم حساس ساز در پژوهش، سؤالات اساسی و راهنمای کدگذاری استخراج شده اند و این مضامین در پایان پژوهش به عنوان عصاره ی تحلیل های انجام شده، ارائه شده است. رویکرد حاکم بر این کتاب رویکرد کیفی است. این اثر پژوهشی، با روش تحلیل مضمونی انجام گرفته و با مشاهده و استخراج لایه های عیان و نهان در فیلم ها به فهم و بررسی هویت اخلاقی زنان پرداخته است. تحقیق کیفی مجموعه ای از فعالیت ها، نظیر مشاهده و مصاحبه است که با متن سروکار دارد. می توان از طریق گردآوری اطلاعات و مصاحبه یا مشاهده، داده ها را تولید کرد و با پیاده کردن به شکل متن درآورد. بدین ترتیب، از داده ها توصیف های تحلیلی، ادراکی و طبقه بندی شده حاصل می شود. درنهایت در روش کیفی فهم و تفسیر حائز اهمیت است. به طور خلاصه، می توان فرایند تحقیق را به شکلِ مسیری از نظریه به متن و نیز بازگشت از متن به نظریه ترسیم کرد. فصل مشترک این دو مسیر عبارت است از گردآوری داده های بصری و کلامی و تفسیر آن ها در قالب یک طرح تحقیق مشخص.