کتاب اصفهان نصف جهان نشر بدرقه جاویدان

«اصفهان نصف جهان» عنوان سفرنامه ی صادق هدایت به شهر اصفهان است. در اینجا هم با شیوه ی خاص هدایت در مواجهه با فرم های شکل گرفته ی ادبی مواجهیم، او کاری با قواعد مرسوم سفرنامه نویسی ندارد. به عنوان مثال مستندات تاریخی و سر زدن دائمی به اسناد و اطلاعات آن منطقه در شیوه ی کار او جایی ندارد، بلکه نوشتن سفرنامه برای هدایت با نوعی کشف و شهود شخصی همراه است. صادق هدایت از نویسندگانی است که به فرهنگ بومی و خرده فرهنگ های قوم های مناطق مختلف ایران علاقه ی ویژه ای داشت. این مسئله در فضاهای داستانی و شخصیت هایش کاملاً مشهود است. در میان نویسندگان نسل اول ادبیات ایران، هدایت از جمله چهره هایی است که زندگی طبقات گوناگون مردم را از نزدیک دیده و لمس کرده است. او همچون یک راوی و گزارشگر تیزبین، توصیفات ساده و به دور از هرگونه پیچیدگی خاصی از جامعه شناسی مردم ایران ارائه می دهد. در میان نویسندگان معاصر ایران، هدایت را می توان نخستین چهره ای دانست که در فرم سفرنامه و گزارش نویسی دست به آزمون خویش زده است و بدین ترتیب این نویسنده را می توان احیاگر فرم سفرنامه در ادبیات معاصر ایران دانست. نویسنده می گوید: یادم است در مدرسه ابتدایی که بودم، برای سه ماه تعطیل تابستان علاوه بر تکلیف های گوناگون، از طرف مدیر اخطار شد که باید روزنامه خودمان را بنویسیم. من اگرچه شاگرد کارکنی نبودم ولی این پیشنهاد را پسندیدم و بر سایر تکلیف ها مقدم دانستم، یکی دو روز آن را نوشتم و فرمولی به نظرم آمد که با اندک تغییر در روز سوم، هشتاد و هشت روز دیگرش را قبلاً تهیه کردم و آن فرمول این بود: صبح زود برخاسته وضو ساختم، نماز صبح را خواندم و پس از دعا به وجود مدیر محترم و ناظم معظم، صرف چاشت کرده، ظهر پس از صرف ناهار چهار رکعت نماز بجای آوردم. بعد از ظهر قدری علم الاشیاء و تاریخ انبیاء خواندم، شب نماز عشا را بجا آوردم و دعا به وجود مدیر محترم کرده، خوابیدم. اگرچه بجز خوردن و خوابیدن در باقیش جای تردید بود ولی روی هم رفته از همین قرار بیشتر روزها، سال ها و شاید یک عمر را مانند تقویم حاجی نجم الدوله می شود پیش بینی کرد. از این رو پس از یک سال زندگی یکنواخت، چهار روز تعطیل را غنیمت شمرده تصمیم گرفتم بروم به اصفهان و به خیالم رسید که در این چهار روز تغییر و تنوع غیرمعمولی را یادداشت کنم. چرا تصمیم گرفتم که بروم به اصفهان؟ آن را هم نمی دانم؛ ولی دیرزمانی بود که آنچه عکس از اصفهان دیده بودم و وصفی که از آن شنیده یا خوانده بودم، این شهر را به طرز افسانه آمیزی به نظرم جلوه داده بود؛ مانند حکایت های هزار و یک شب. با مسجدها، پل ها، کوشک ها، مناره ها، کاشی کاری ها، قلم کارها، نقاشی ها و بالاخره شهر پر استعداد هنرمندان که گذشته تاریخی دارد و در زمان صفویه بزرگ ترین شهر دنیا به شمار می آمده و هنوز شکوه و عظمت دیرین خود را از دست نداده است. همه این ها کافی بود که اصفهان مرا به سوی خود بکشاند و نیز باید اقرار کنم که پشیمان هم نشدم.