کتاب شناسنامه اسفندیار منفردزاده 1

کاش درون باغ کسی را راه نمی دادیم…

هر آنچه بود، خوب بود.

فقر بود؛ خیابانِ ری بود؛ سینمای چهار و پنج ریالی بود؛ نان خانه ی تو در دیگ همیشه تازه بود؛ خوب بود.

مادرت در کُشتیِ تو با من، که تو سنگین بودی، نگران من بود؛ خوب بود.

پدران و مادران ما، ما را مثل هم دوست داشتند؛ خوب بود.

این ها تمام نشده، به آینده آمدند. تا خانه ی پیری آمدند؛ اما نرفتند. خوب بود.

آینده های دیگر آمد. حالا دیگر من دل گیرِ زمانه نبودم.

اسفندیار منفردزاده، یارِ من و دیارِ من – که فقط یک کوچه ی بن بست بود – با من بود. دانسته هایش در زبان نبود. در جنس آدم بود؛ خیلی خوب بود.

اسفندیار منفردزاده کنترباس زد؛ که ما می گفتیم این سازِ تو نیست، حس و عشق در آن نیست. اسفند یک باره ویلن زد؛ تا ما گوش کردیم، عود زد. آمدیم به عود گوش کنیم، سنتور زد؛ ضرب زد. نمی گفتیم تمبک.

بعد رها کرد، از آن لاله زارِ پر از هویت بیرون آمد. پیانو زد؛ شعر را برای خواندن اندازه کرد؛ به هم نزدیک کرد. یک موسیقی تازه ی پر از نفس های زیبا و سرزمینْ داشته.

هویت تصنیف خواندن و موسیقیِ تازه را ساخت.

بدون بروبرگرد، بدون حرفِ اضافه، این موسیقی مال اوست.

***

ده یازده ساله بودم که خانه را پدرم فروخت و رفتیم به آن سوی خیابان؛ کوچه ی «دردار». نزدیک به انتهای «دردار»، کوچه ای بود که انتهایش خانه ی ما شد.

از همان اول با پسری رفیق شدم که خانه اش در خودِ کوچه ی «دردار» بود. شکل پسرهای دیگر نبود. ما دوتا، بیشتر و بیشتر یکدیگر را دیدیم. در محله ای که صدای رادیو حرام بود و سینما نباید نزدیک مسجد باشد، از خانه ی منفرد صدای سنتور می آمد.

دوره ی ما عکس که راه برود؛ حرف بزند؛ عاشق شود و ببوسند، فقط سینما بود. در بلوغِ ما تلویزیون نبود. ارکسترهای بزرگ را بعدها در تلویزیونِ تازه آمده ی سیاه و سفید دیدیم. چقدر ارکستر مانتووانی بزرگ بود.

بازی کردن را فراموش کرده بودیم. بازی را من بلد نبودم. در خانه نمی شد ماند. در کوچه و خیابان بودی، باید بازی می کردی.

اسفند را دیدم که بازی دوست نداشت. سینما رفتن بازی نبود. مصرف فریادها و دعواها بود.

جای عشق بازی های دوره ی بلوغ رسید.

اگر به شمیران می رفتیم، به دنبال صدای ضرب می دویدیم تا پیدایش کنیم. (حالا سنتور هم صدایش می آید، سازهای دیگر هم بودند.) اسفند با دویدن و سرخ شدن و عرق کردن، وقتی به نزدیکی صدا می رسید، یک چهره ی جنون زده داشت. باید می رسیدیم به نزدیک آن صداها. اسفند نمی دانست این همان جنون است.

جنونِ سرسبز و زیبایِ باغ های انسانْ نرفته!

باغ های دور با چشمه های خنک و میوه های بر شاخسار!

نشانی اندوه را هیچ موجودی در آن باغ نمی دانست. مال ما بود. سینمای من در میانه ی باغ بود و موسیقی اسفند، سرریز شده از برگ ها و ساقه های گیاهانِ نبوییده!

آه اسفند! کاش درون باغ کسی را راه نمی دادیم و با سینما و موسیقی به نفس می رسیدیم.

اما نشد. آمدند؛ زن ها آمدند؛ روزنامه ها آمدند؛ دروغ های بسیار لبخند زدند و به باغ تعظیم کردند. خیانت ها صف کشیدند. عصبیت ها را از لای در تو کردند. مدادهای رنگی به ما دادند که هیچ رنگی را در مغزشان نداشتند.

پول آمد. درآمد آمد. بازار شد؛ اتومبیل ها، خنده های تنومند که به جای تفریح، دروغ می گفتند.

اسفند! حالا و در این سن، تو در گوشه ای از سرزمین رویاهای آشنا و در زندگیِ دور از دسترسِ ما، و من، در تاریک خانه ای که هیچ عکسی در آن ظاهر نمی شود.

اما هنوز کوچه های شگفت انگیز اورسن ولز هست، هنوز خَم های «گوزن ها» و «سرب» و «جرم» و «خائن کشی» هست. دوباره اجرای آن ها هست. کشف «قیصر» و «گوزن‎ها» و «جرم» در جهان هست…

اما ما هنوز در آن باغ می گردیم. سایه هایمان بس است.

برگردم به همان کوچه ی «دردار»؛ خانه ی ما و خانه ی شما، صدای سنتور تو و آن دیگ پر از نان خمیر شده!

تا رسید به زمانی که ما هم از آن محله رفتیم. اما خانه ی اسفند آنجا بود و ماند. ما هم دوتایی با هم ماندیم تا من به راه دیگری رفتم. اسفند هم در لاله زار شروع به نوازندگی کرد.