فصل اول

تمدن تمدن

عشقِ جنون آمیز

= روال عمومی این کتاب شبیه کتابی است که تروفو دربارۀ هیچکاک نوشت. فکر می کنید که کارگردانی مثل هیچکاک صادقانه چیزی را که در هنگام ضبط برخی سکانس ها انجام داده برای دیگران شرح می دهد؟

○ هرگز. او عجیب بی صداقت است، شاید هم حق دارد. هر کارگردانی به خودش می گوید نباید دستور پخت بهترین غذایی را که می توانم درست کنم به دیگران بیاموزم. رمز و راز «ساختن» بسیار مقدس است. یک نقاش هیچ وقت به شما نمی گوید چطور موفق شده از ترکیب آبی و خاکستری یک ترکیب رنگ خاص برای کشیدن آسمانش پیدا کند. فکر می کنم یک خالق (البته خالقی واقعی) هیچ تمایلی نداشته باشد تا چیزهایی را که در طول سال های متمادی کشف کرده، به راحتی، در اختیارتان قرار دهد. کارگردان سینما کسی است که تنها «سایه»ها را نشان می دهد، او در تاریکی و با کمک گرفتن از یک «ترفند» خلق می کند. تماشاگر هیچ وقت نباید به حقه هایی که سوار کرده پی ببرد. تماشاچی همیشه باید جادو شود. مثل پرنده ای که در قفس است و دست وپا می زند.

= برای شما یک کارگردان سینما قبل از هرچیز اهل نمایش است؛ از چه زمانی به جهان نمایش علاقه مند شدید؟

○ در دوران کودکی ام دنیای نمایش را از طریق نمایش نامه های مصوری که در مجموعه طراحی های کوچک[1] چاپ می شد شناختم. بعد از آن، مجذوب سیرک شدم و در ادامه با نمایش های موزیکال آشنا شدم. در پاریس محل بسیار جذابی در خیابان وگرام[2] هست که همۀ ستاره های بین المللی تئاتر موزیکال در آنجا اجرا داشتند؛ کسانی مثل آل جلسون[3] جکی کوگان[4] و پدرش، سوفی توکر[5]، تد لوئیس[6]، هری پیلسر[7]، جک اسمیت[8]، جک هیلتون[9] و خیلی های دیگر. من همیشه به آنجا می رفتم و البته همیشه همراه عمویم به سالن کازینو پاریس و فولی برژر[10] هم سر می زدم. او از دوستان نزدیک موریس شوالیه[11]، میس تنگه[12] و ژوزفین بیکر[13] بود. آنجا نمایشی واقعی و معرکه در جریان بود. در آن دوران تئاتر و موسیقی بسیار بیشتر از سینما برایم جذابیت داشت؛ به خصوص موسیقی های باکلام. «سینما» در ذهنم جایگاه سوم را داشت. وقتی بعدازظهرها به دیدن فیلم (که آن زمان همگی صامت بودند) می رفتم، به شدت سرخورده می شدم. اولین فیلمی که واقعاً من را تحت تأثیر قرار داد سایه های سفید در جنوب دریا (فیلم وندیک[14] و فلاهرتی[15]) بود؛ جایی که منت بلو[16] اولین جملاتی را که روی پرده فریاد زده می شد ادا می کرد: «تمدن! تمدن!» این فیلم در سال ۱۹۲۸ بسیار قبل تر از خوانندۀ جاز ساخته شده بود.

= شما قبل از این دوره چند فیلم ۹میلی متری فیلم برداری کرده بودید؟

○ اولین دوربینم یک بیبی پته[17] بود که در ژانویۀ ۱۹۲۴ (وقتی شش ساله بودم و در خیابان آنتن[18] زندگی می کردیم) برایم خریدند. اولین فیلمم را از همان  جا و از پنجرۀ اتاقم ساختم. در این فیلم می توانید ماشین هایی که رد می شوند و یک سگ کوچک را که متعلق به خانم جذاب همسایۀ روبه رویمان بود ببینید. درواقع، اینها همۀ چیزهایی بود که من می توانستم از پنجرۀ اتاقم ببینم. ولی خیلی زود به این نتیجه رسیدم که ساخت این فیلم ها برایم جالب نیست. من عاشق فیلم های دیگران بودم، بنابراین خیلی زود حوصله ام از دوربین خودم سر رفت؛ برعکس، هیچ وقت دستگاه پخش فیلمم را که آن هم یک بیبی پته بود کنار نگذاشتم؛ چون می توانستم در خانه مان همۀ فیلم های دنیا را ببینم.

مجموعه فیلم های اجاره ای بیبی پته شامل یک کاتالوگ خیلی بزرگ از عکس ها و خلاصه فیلم ها بود که برایم حکم زیباترین چیز جهان را داشت. این کاتالوگ شامل کل آثار وسترن بود، همۀ باسترکیتون ها[19] هرولد لوید[20]، هری لانگدون ها[21] و چارلی چاپلین ها. همچنین می توانستم هفته ای چهار یا پنج فیلم جدید دو، سه یا چهارحلقه ای ببینم. این «عشق» دیوانه وار بود؛ چیزی که پایۀ فرهنگ سینمایی مرا شکل داد.

گهگاه باز هم از مردم در خیابان فیلم برداری می کردم، ولی همچنان بدون علاقه مندی و این روند تا ۱۲سالگی ام (زمانی که اولین دوربین ۱۶میلی متری ام را هدیه گرفتم) ادامه داشت؛ اما همچنان ترجیح می دادم تماشاچی باشم. با شروع سینمای ناطق دیوانگی بزرگ من شروع شد. از ساعت ۹ صبح روزم را در سالن سینما پارامونت شروع می کردم و تا ساعت سه نیمه شب همان جا می ماندم. سینما از هرچیز دیگر برایم هیجان انگیزتر بود. نمی توانستم بر این عطش سیری ناپذیر بلعیدن فیلم ها چیره شوم. هر روز، هر روز و هر روز همین کار را می کردم.