به هرحال، داستان عاشقانه ي «ليلي و مجنون» بهانه اي است براي طرح مباحثي در حوزه ي عشق، خانواده و روابط زناشويي و رفتارهاي بالغانه ي زن و شوهرهای امروزی. شايد بپرسيد: «ليلي و مجنون كه هرگز به هم نرسيدند و ازدواج نكردند؟!»
آورده اند: روزي مجنون به اين نتيجه رسيد كه با ديدن ليلي هر آنچه ارزش ديدن داشته باشد، ديده است. پس باز نگه داشتن چشمانش ديگر چه سودی دارد؟ برای همین تصميم گرفت فقط هرگاه ليلي بيرون مي آيد، چشمانش را باز كند، در غير اين صورت نابينا باقي بماند، زيرا جز او چيزي ارزش ديدن ندارد.
ليلي ماه ها بيرون نيامد، زيرا مادر و پدرش مخالف بودند، جامعه مخالف بود. مجنون صبر كرد و صبر كرد و در پاي درختي كه وعده گاه هميشگي شان بود، با چشمان بسته منتظر ماند.
روزها گذشت، هفته ها گذشت، ماه ها سپري شد، ليلي نيامد و مجنون چشمانش را باز نكرد تا اين كه خالق هستی بر وي رحمت آورد و گفت: «مجنون بيچاره چشمانت را باز كن. من خالق تو هستم. تو در دنيا همه چيز را ديده اي ولي مرا نديده اي، ببين چه كسي در برابرت ايستاده .»
مجنون پاسخ داد: «اکنون درک تو برای من سخت است برو؛ من تصميم گرفته ام كه فقط ليلي را ببينم، هيچ چيز ديگر ارزش دیدن ندارد. شايد تو خالق هستی من باشي ولي من شوق خیال لیلی را دارم. اکنون برو تا در فرصتی دیگر تو را ملاقات کنم.»
خالق هستی كه در تعجب مانده بود، گفت: «چه مي گويي؟ من تاكنون با كسي چون تو برخورد نكرده ام! سالكان و مجذوبين كه هميشه در طلب و دعا و تمرين هستند، باز هم ديدار من برايشان ممكن نيست؛ من اينك خودم آمده ام بدون اين كه تو درخواستي كرده باشي! من همچون رحمتی بر تو نازل شده ام، آن وقت تو ردم مي كني؟!»
مجنون گفت: «اگر واقعاً مي خواهي من ببينمت همچون ليلي بيا! زيرا من نمي توانم چيز ديگري ببينم. حتي اگر چشمانم را باز كنم، باز هم چيز ديگري نمي بينم. من درخت مي بينم و ليلي آن جاست؛ به ستارگان مي نگرم و ليلي آن جاست. ليلي قلب من است و دلم را تسخير كرده و هرچه را ببينم از راه دلم مي بينم. من نمی توانم ببینمت، زيرا در قلبم جايي براي چيز ديگري نيست. مرا ببخش، برو و با خيال ليلي راحتم بگذار!»
در فرهنگ و ادبیات ایرانی، عارفان راه و روش هايي را خلق كرده اند تا عشق بيافرينند و اين دانش و علم كيمياگري صوفيان است كه می آموزد چگونه عشق را در خودتان خلق كنيد و بيافرينيد. داستان ليلي و مجنون، داستاني صوفيانه است. داستان عاشقانه ي زيبا و بزرگي كه كمتر قصه ی عاشقانه اي را مي توان با آن مقايسه كرد. هر فرهنگ و كشوري براي خودش داستان عاشقانه دارد و كمتر داستاني است كه با ليلي و مجنون برابري كند. داستان ليلي و مجنون، روايت پسر و دختري كه به هم محبت مي كنند و تنها از روي نياز جسم با هم مراوده دارند، نيست؛ داستان بزرگ و معنوی «عشق» است.