به گواه منابع ادبی و زبانی رویارویی دو هویت ایرانی و عربی از سده سوم تا هشتم هجری در میدان زبان و ادبیات بیش از دیگر ساختهای فرهنگی جریان داشته است. ایرانیان چه در مقام دفاع از هویت خویش و چه در مقام گسترش تمدن و فرهنگشان، بیش از هر چیز به نیروی زبان و سازو برگ سخن و ادب تمسک جسته اند. زبان پارسی برای ایران دوستان بویژه طبقه دهقان، حامل آیین فرهنگ و هویت ایرانی بوده و از همین رو این گروه تا قرن ششم در عرصه فرهنگ و سیاست حضور داشتند و در تربیت و تکریم شاعران و دبیران پارسی نویس همت بسیار می ورزیدند. رقیب قدرتمند زبان دهقانان زبان تازی بود که از پشتوانه نیرومند شعر، ادب و معارف یک دین تازه نفس برخوردار بود و هویت یک تمدن مسلط را نمایندگی می کرد. شاعران پارسی گوی همزمان که به شعر دری خود می نازیدند برای اثبات توانایی خود در ادب عربی، دیوانی هم به عربی فراهم میکردند تا قدرت شاعری خود را هم در زبان فرهنگ مسلط بر فضای آن روز نشان دهند و هم توان خود را در زبان میهنی خویش بیازمایند. نازش شاعران و دبیران پارسی به قوت طبع و مهارت سخنوری خود در شعر و شر پارسی دری در کنار زبان عربی گواه صف آرایی دو زبان حتی در درون ذهن یک شاعر است. در فضاهای اجتماعی فرهنگی و دینی این رویارویی زبانی بسیار جدی تر خود را آشکار می کرد.