کتاب ترس و لرز از نشر قطره

کتابی است از آملی نوتومب و ترجمه شهلا حائری. در اوایل سال ۱۹۹۰، آملی نوتومب در شرکتی ژاپنی استخدام می شود و به ناچار با شرایط و قواعد کاری و رفتاری ای روبه رو می شود که ترس کاملاً برایش غریب و غیرقابل درک است و همین نیز سبب می شود که او رمان ترس و لرز را بنویسد. راوی داستان زنی است بلژیکی که پس از پایان تحصیلاتش در بلژیک، به سرزمین کودکی اش در ژاپن بازمی گردد و در شرکتی بزرگ استخدام می شود. از بدو ورودش به این شرکت، رفتار ناشیانه و غربی اش باعث بروز سوءتفاهمات و مشکلاتی می شود که او را تا درجۀ نظافتچی تنزل می دهد. این رمان که جایزۀ بزرگ آکادمی فرانسه را از آن خود کرده است، صددرصد برگرفته از زندگی و سرگذشت نویسنده اش است. آملی نوتومب پس از هشت سال، داستان زندگی تحقیرآمیزش را در این شرکت، روی کاغذ می آورد. نویسنده که خاطرات کودکی شیرینی از ژاپن دارد، ناگهان با کشور و مردمی روبه رو می شود که گویی هدفی جزء تحقیر و خوار کردن این دختر بلژیکی ندارند. راوی خیلی زود درمی یابد که تمام آنچه تاکنون خصوصیات برجسته و محاسن او بوده است، در ژاپن در زمرۀ معایب اوست و خیلی زود از او می خواهند که در شرکت، دیگر به زبان ژاپنی حرف نزند؛ زیرا مشتریان مهم شرکت هنگامی که می بینند یک بیگانه کاملاً به زبان آن ها مسلط است، دیگر احساس اعتماد نمی کنند و در اجرای قراردادها اخلال به وجود می آید. او همچنین درمی یابد که بعضی واژه ها و اصطلاحات روزمره در غرب، در ژاپن باعث رنجش و کدورت می شود و حتی اهانت دانسته می شود. برای مثال، گفتن جملۀ ساده «این درست نیست» اهانت به شنونده است. نویسنده در این اثر، با قلمی شیرین، خاطراتش را بازگو می کند؛ خاطرات تلخی که با اغماض و طنز بیان می شود. در این اثر، کوچک ترین نفرت و اکراهی به ژاپن دیده نمی شود. زنی که رئیس راوی است و بدترین جفاها را در حق او به جا می آورد، الهه ای از زیبایی و سلیقه است. این رمان رویارویی دو فرهنگ کاملاً متفاوت است و نقدی ظریف است بر جامعۀ ژاپن. در سراسر این اثر، راوی، که زنی است تحصیل کرده و همنام نویسنده، به دلیل غربی بودنش آماج هر حمله ای قرار می گیرد تا جایی که علناً رئیسش او را عقب ماندۀ ذهنی می نامد. تقابل دو فرهنگ غرب و شرق، در همۀ جوانب زندگی آملی مشهود است: نحوۀ نگاه کردنش، سخن گفتنش، کار کردنش و کل وجودش معرف تکبر و انحطاط غرب است. در هر مناسبتی، غربی بودن پتکی است که بر سرش فرود می آید. غربی بودن، یعنی بی نزاکت بودن، فردگرا بودن، خودخواه بودن، منافع خود را بالاتر از منافع شرکت و جامعه قرار دادن، گستاخ بودن، خودرأی بودن، ابراز عقیده کردن و… تا جایی که از او می پرسند آیا تمامی بلژیکی ها مانند او احمق اند! تمامی ضعف ها و اشتباهات آملی تعمیم داده و به حساب غربی بودنش گذاشته می شود و در هر موقعیتی برتری ذهن ژاپنی نسبت به غربی به رخ کشیده می شود. آملی نوتومب با نوشتن این رمان، پس از هشت سال، توانست با حربۀ طنز، خاطرات تلخش را بزداید و تحلیلی واقع گرا و ملموس از سنت فرهنگ ژاپن ارائه دهد. در واقع، نویسنده با نوشتن این رمان، خود را از بند خاطرات تلخش آزاد می کند و با برگزیدن سبکی مناسب، قدرت را به دست می گیرد و روایت را آن طور که می خواهد بیان می کند. آملی نوتومب در این رمان با قلمی شیرین و ساده، ما را با خود به کشور آفتاب تابان می برد تا دمی با او زندگی کنیم و او نیز تجربیات خود را با قلمی شیرین با ما در میان بگذارد.