خواننده گرامی، کتاب حاضر سرگذشت دردناک دکتر عطا صفوی در اردوگاه های استالینی است که گرچه بیشتر به افسانه شباهت دارد اما دریغا که افسانه نیست. زمانی که در اتحاد شوروی مهاجر سیاسی بودم اولین بار دکتر صفوی را در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان در خانه اکبر شاندرمنی دیدم دانستم که او نیز از نادر بازماندگان دوران استالینی است که پس از کشیدن ده سال زندان و زجر در اردوگاه ها توانسته است جان سالم بدر ببرد. در آن زمان که سایه شوم دستگاه های پلیسی در سراسر سرزمین شوروی گسترده بود توقع نابجایی بود که ایرانیان قدیمی با خواهش من و یا هر کس دیگری به نگارش خاطرات تلخ جانگداز خود از اردوگاه های سیبری بپردازند. آنان در آن جو پلیسی حتی به صحبت شفاهی هم مگر در صورت اعتماد تن نمی دادند. کنجکاوی و احساس همدردی با آنان مرا وا می داشت که پای صحبت شان بنشینم و سرگذشت تلخ آنان را در سینه ثبت کنم. گردش روزگار چنان بود که بخش هایی از روایات آنان در کتاب خانه دائی یوسف بکار آمد. پس از فروپاشی اتحاد شوروی فضای جدیدی به رویم گشوده شد و به مرور زمان در تنگنای احساس مسئولیت اخلاقی قرار گرفتم و وجدانم به من می گفت که باید کاری کرد و سزاوار نیست که تجارب این نادر بازماندگان نیز از بین برود.

محافظان از ما پرسید: آیا بین شما کسانی هستند که مدت زندانی شان کم باشد؟ مدت به کسی گفته میشد که مدت محکومیتش ده سال در واقع زندانی کم . باشد. سپس چند نفر از ما را که زندانی کم داشتیم توی حیاط زندان آوردند. مردی با گاری منتظر ما بود و به دست ما چند بیل و جارو داد که حیاط زندان را تمیز کنیم. دیدم که بیگدلی هم آمده است. او به ۲۵ سال زندان محکوم شده بود و من نفهمیدم چگونه خود را در گروه ما جا کرده بود. همین که به کار م یک . مشغول شدیم. مرتبه متوجه بین بیگدلی و یک مرد روس وس بگو شدم که مگو در گرفته است. مرد روس به بیگدلی ناسزا گفت و بیگدلی هـم بـدون معطلی سیلی محکمی به گوش مرد روس زد. محافظان ما را به سلول برگرداندند و نتوانستیم چند ساعتی در هوای آزاد نفس بکشیم. زبان روسی در زندان و کارخانه و کوچه و بازار زبان دشنام و ناسزا است. بیشتر ناسزاها تحقیر مادر است. من در کوره پزخانه عشق آباد به محض شنیدن ناسزا درگیر میشدم و چون زورم کم بود اغلب کتک میخوردم. سرانجام یکی به من گفت: عطاء این کلمه مات یا در واقع یوب توايو مات eb tvayu mat، یعنی مادرت را... سلام و علیک ملت روس و چاشنی حرفشان است، این را جدی نگیر! خلاصه فهمیدم که این لفظ «مادرت را ... در حکم خسته نباشید ما ایرانیان است اما تا ما بیاییم و عادت کنیم در دسرهای بزرگی برایمان ایجاد شد.