کتاب جامعه شناسی نخبه کشی

کتابی است از علی رضاقلی و با زیر عنوانِ تحلیل جامعه شناختی برخی از ریشه های تاریخی استبداد و عقب ماندگی در ایران. آیا تغییر و اصلاح در ساخت و بافت جوامع، به دست نخبگان و از بالا انجام می شود یا براثر تحول در زمینه و بستر اجتماعی و از پایین؟ در دو سده ی اخیر، برخی نخبگان سیاسی ایران می خواسته اند در ساخت و بافت جامعه ای که بر صدر آن قرار می گرفته اند اصلاحاتی بکنند و تغییراتی دهند. گرچه اینان در وجدان تاریخی توفیقاتی به دست آورده اند و نامشان به نیکی بر صفحه ی روزگار بر جا مانده است اما خود قربانی خواست ها و بستر نامساعد اجتماعی شده اند. نمونه ی بارز آن میرزا تقی خان امیرکبیر است و پیش از او میرزا ابوالقاسم قائم مقام و پس از او دکتر محمد مصدق. این سه تن، نه درخواست و اراده تنها بودند و نه در نتیجه ای که عایدشان شد. در این کتاب، عوامل و عوارض درونی و بیرونی و روش های بیرون رانده شدن اینان از گود بررسی و سعی شده است عوامل و موانع توسعه ی سیاسی و اجتماعی ایران شناخته شود. کارهای اجتماعی، نه خلق الساعه است و نه انفرادی که بتوان آن را به صورت منفک و مجزا در نظر گرفته و بررسی کرد. برخورد تحلیلی با رفتار اجتماعی بیانگر این نکته است که عمل اجتماعی عملِ ساخت یافته ای است که در یک نظام روابط متقابل شکل می گیرد. از راه یک بررسی تحلیلی نظام وار می توان به کنه کارکرد و تغییرات یک نظام اجتماعی واقف شد. برخورد تحلیلی، مشکل تر از برخورد عوامانه ی ساده است که با مسائل اجتماعی می شود. با کار تحلیلی عمیق می توان علل عدم توفیق یک فرهنگ عهد عتیق در به دست آوردن حقوق فردی و اجتماعی جدید ناشی از تحولات جدید و صنعتی شدن را فهمید. اندیشه ی مرسوم جامعه ی ما ناخودآگاه اول خود را تبرئه می کند و سپس گناه همه ی جنایات را در استبداد و استعمار خلاصه می کند. این در حالی است که در معنی دقیق خواسته های خود و قالب های اجتماعی و چگونگی رشد و نمو واقعیات عینی اجتماعی مسبوق به آن ها تأمل نمی کند. در کتاب حاضر، ادعایی به بررسی همه جانبه ی مسائل مطروحه نیست، اما سعی می شود که لایه ی عمیق تری از جامعه ی ملی و سیاستِ اقتصادی خارجی و عملکرد نخست وزیران آن مورد تحلیل قرار گیرد، ضمن اینکه بیشتر توجه روی سه شخصیتی است که این کتاب برای اولین بار دست های آلوده اجتماعی را در کشتن آن ها برملا کرده است (قائم مقام/ امیرکبیر/ مصدق). کتاب سعی می کند عملکرد متقابل نظام سیاسی و جامعه را ببیند و نقاط فاسد و ضعف را به صورت عمیق تری مشاهده کند و عامل اصلی بدبختی را نیز در لابه لای بافت اجتماعی ایران در پانصد سال گذشته جست وجو نماید.