کتاب اضطراب جایگاه اجتماعی

نويسنده در کتاب حاضر به اين نگراني هرروزه و شايد هرلحظه ما پرداخته و مي نويسد: جايگاه اجتماعي والا پيامدهاي خوشايندي به دنبال دارد، ازجمله امکانات، آزادي، فرصت، آسايش و شايد مهم تر از همه احساس موردتوجه و ارزشمند بودن. جايگاه اجتماعي والا ازنظر بسياري بهترين نعمت هاي زميني است، حتي اگر کسي مستقيماً به آن اذعان نکند. دو باتن در مقدمه کتاب خود با ارائه تعاريفي در مورد جايگاه اجتماعي، تعريفي نيز از اضطراب جايگاه اجتماعي ارائه مي دهد: نوعي نگراني که چنان تباه کننده است که مي تواند گستره هاي مختلف زندگي ما را نابود کند، نگراني از اين که نتوانيم خود را با آرمان هاي موفقيت که جامعه تعيين کننده آن است تطبيق دهيم و از ‏شأن و احترام محروم شويم. يا نوعي نگراني از اينکه ازلحاظ منزلت اجتماعي در پايين ترين مرتبه يا در آستانه سقوط به مرتبه اي پايين تر قرار داشته باشيم.

جایگاه اجتماعی موقعیت فرد در جامعه؛ واژه ای برگرفته از واژه لاتین statum یا جایگاه (اسم مفعول فعل stare در زبان لاتینی به معنای قرار داشتن، ایستادن). - این واژه در معنای دقیق تر به جایگاه حقوقی یا حرفه ای فرد در گروه اشاره دارد (متأهل، ستوان، یا از این قبیل). ولی در معنای گسترده تر - که در این کتاب بیشتر کاربرد دارد - به ارزش و اهمیت فرد از دیدگاه جامعه اشاره دارد. - جوامع مختلف منزلت های مختلفی به گروه های اجتماعی اعطا کرده اند: شکارچیان، جنگجویان، خاندان های قدیمی، روحانیان، شوالیه ها، زنان بارور. از سال ۱۷۷۶ جایگاه اجتماعی در دنیای غرب (قلمروی نه چندان روشن و مشخص اما آشنا که موضوع بحث ماست) اغلب با توجه به دستاوردهای مالی تعیین شده است. - جایگاه اجتماعی والا پیامدهای خوشایندی به دنبال دارد، ازجمله امکانات، آزادی، فرصت، آسایش، فراغت و شاید مهم تر از همه، احساس موردتوجه و ارزشمند بودن احساسی که از طریق دعوت شدن به مهمانی ها، تملق شنیدن، خندیدن به شوخی های فرد (حتی زمانی که خنده دار نباشند)، احترام دیدن و در کانون توجه قرار داشتن به فرد دست می دهد. - جایگاه اجتماعی والا ازنظر بسیاری از بهترین نعمت های زمینی است (هرچند انگشت شمارند کسانی که این مطلب را به صراحت تصدیق کنند). اضطراب جایگاه اجتماعی - نوعی نگرانی که چنان تباه کننده است که می تواند گستره های مختلف زندگی ما را نابود کند، نگرانی از این که نتوانیم خود را با آرمان های موفقیت که جامعه تعیین کننده آن است تطبیق دهیم و از شأن و احترام محروم شویم؛ نوعی نگرانی از این که ازلحاظ منزلت اجتماعی در پایین ترین مرتبه یا در آستانه سقوط به مرتبه ای پایین تر قرار داشته باشیم. - این اضطراب درنتیجه رکود اقتصادی، اخراج از کار، ترفیع گرفتن همکاران، بازنشستگی، گفتگو با همکاران در صنعتی مشابه، خواندن شرح موفقیت های بزرگ دوستان در روزنامه ها و مواردی از این قبیل ایجاد می شود. آشکار کردن اضطراب هم ممکن است مانند اقرار به حسادت (که در مورد این احساس هم وجود دارد) به لحاظ اجتماعی امری نکوهیده باشد. ازاین رو بروز دادن نشانه های این برانگیختگی درونی معمولاً امری نامتعارف است و بعد از شنیدن خبر موفقیت دیگری به نگاهی حاکی از اشتغال خاطر، لبخندی سرد یا مکثی طولانی محدود می شود. - اگر جایگاه ما بر نردبان منزلت اجتماعی موجب چنین دغدغه هایی شده باشد به این دلیل است که تصور ما از خودمان به شدت به تصور دیگران از ما بستگی دارد. به استثنای افراد خاصی مانند سقراط یا عیسی [ع]، اکثر ما برای این که احساس خوبی درباره خود داشته باشیم متکی به نشانه های احترامی هستیم که از جامعه دریافت می کنیم. - متأسفانه کسب منزلت اجتماعی دشوار و حفظ آن تا پایان عمر دشوارتر است. به جز جوامعی که در آن ها جایگاه اجتماعی از بدو تولد تعیین شده و خون اشرافی در رگ های صاحبان منزلت جریان دارد، به دست آوردن مرتبه ای والا در اجتماع به میزان موفقیت های ما بستگی دارد، و ممکن است به دلیل حماقت، عدم خودشناسی، مسائل اقتصاد کلان یا سوءنیت دیگران از رسیدن به جایگاه اجتماعی بازبمانیم. - و شکست سرچشمه حس حقارت است: آگاهی تباه کننده از این موضوع که نتوانسته ایم دنیا را متقاعد سازیم که فردی ارزشمندیم و ازاین پس محکومیم به افراد موفق غبطه بخوریم و از وجود خود شرمسار باشیم. نظریه - اضطراب جایگاه اجتماعی قابلیتی استثنایی در ایجاد درد و رنج دارد. - تمایل به داشتن جایگاه اجتماعی مانند همه تمایلات دیگر کاربردهایی دارد: ایجاد انگیزه برای به کارگیری استعدادها، ترغیب به متمایز دیده شدن، ممانعت از رفتارهای نامتعارف و زیان بار و انسجام بخشیدن به اعضای جامعه حول یک نظام ارزشی متداول. ولی افراط در این تمایل هم مانند سایر موارد می تواند کشنده باشد. - و این که شاید سودمندترین راه برای پرداختن به این وضعیت درک آن و صحبت درباره آن باشد.

یکی از دغدغه های همه ما این است که دیگران چه نظری درباره مان دارند. همه ما خواستار موفقیتیم و از شکست می ترسیم. همه ما کم وبیش، و غالباً در خفا، درباره جایگاه اجتماعی مان اضطراب داریم . آلن دوباتن، برای نخستین بار، به این وضعیت شایع نامی داده است و در کتاب خود سرچشمه های آن و راه های ممکن مقابله با آن را بررسی کرده است. او به قلمرو تاریخ، فلسفه، اقتصاد، هنر و سیاست سفر می کند تا ببیند متفکران بزرگ با چه شیوه های بدیعی بر این اضطراب غلبه کرده اند. حاصل کار او کتابی است که نه فقط سرگرم کننده و تأمل برانگیز است، بلکه رنگی از نبوغ و حکمت دارد، و می تواند در حل این مشکل به انسان امروز کمک کند. اضطراب جایگاه اجتماعی هم تشریح یکی از دردهای انسان مدرن است و هم پیشنهاد راه هایی برای درمان این درد.