کتاب تداعی آزاد

قطارهای فکر

روش تداعی آزاد برای آشکار کردن «قطار فکر» طراحی شده بود. انسان صرفاً در یک گفت وگوی آزاد، خط فکریِ خاصِ __ یک خط فکری دیگر[[2]] __ متصل به منطقی پنهانی را فاش می کند که افکار ظاهراً نامربوط را به هم ربط می دهد.

حال بخشی ساده از افکارِ روزانه: مثلاً، شاید من در مسیرم به سمت محل کار به صورت حسابی فکر کنم که باید همان روز بعدازظهر، وقتی در دفتر هستم، پرداخت شود و بعد به بارندگی فکر کنم و بمانم که آیا آفتاب امروز درمی آید یا نه، بعد به فکر کتابِ یکی از دوستانم بیفتم که به تازگی منتشر شده و هنوز نخوانده ام، و حس کنم باید قبل از قرارِ شامِ هفتۀ بعدمان بخوانمش؛ بعد شاید با دیدن بچه هایی که جلوِ مدرسه ای، در همان حوالی پیاده می شوند از روزهای قدیمِ مدرسه هم یادی کنم؛ به این فکر کنم که یک بچه چقدر می تواند نگرانِ سر وقت رسیدن به مدرسه  باشد. بعد، با دیدنِ پروازِ چند گنجشک، به یاد بهار بیفتم و از ذهنم بگذرد که آیا در حال لانه سازی اند یا نه؛ و بعد به کلمۀ « اندوخته»[4] فکر کنم. در اینجا ممکن است مختصراً شاهد چنین زنجیری  باشیم: صورت حساب ، باران، کتابِ یکی از دوستان، بچه هایی که به مدرسه رسیده اند، سر وقت به مدرسه رفتن، لانه سازی پرندگان و «اندوخته».

این افکار چه ارتباطی با هم دارند؟ همین طور اللـه بختکی اند یا  قطارِ فکر قابل تشخیص است؟

صورت حسابی دارم که باید پرداخت شود و به خودم یادآوری می کنم همان روز بعداً  پرداختش کنم. این باری بر ذهن من است که احتمالاً به هوای بارانی ارتباط دارد، هوایی که خودش نیز سنگین است: کِی آفتاب می تابد؟ به عبارتی دیگر، کِی از بارِ سنگین مسئولیت هایم خلاص می شوم؟

بیایید به همین فکر کنیم؛ ظاهراً ضمیر ناآگاهم می گوید تو مسئولیتِ دیگری هم داری: باید کتابِ دوستت را قبل از میهمانی شام بخوانی. نظارۀ بچه هایی که به مدرسه می روند ره به ایدۀ وقت شناس بودن می برد: اضطراب دیر رسیدن احتمالاً ناشی از اضطرابم دربارۀ دیر پرداخت کردن صورت حساب است. ضمناً با «کاربرد» بینش بچه ها برای تحدید این اضطراب، احتمالاً به این فکر پناه می برم: بچه ای مثل من که دیگر لازم نیست صورت حساب پرداخت کند. منظرۀ پرندگان؛ اینکه من در جایگاه پرنده ای والد دارم برای آنها لانه می سازم شاید نیاز بچه به مراقبت را تشدید کند، ولی کلمۀ «اندوخته» احتمالاً یک جور فکر کردن در باب بانک و پس انداز پول است: ساختن آینده؛ امید به اینکه مسئولیت های خود در جایگاه والد را به درستی انجام دهم.