درآمد فرهنگ چیست؟ نظریه فرهنگی چیست؟ در آغاز هر کتاب درسی، نیاز به تعریف مفهوم اساسی آن احساس می شود. در مورد مفهوم «فرهنگ» که موضوع اساسی این کتاب است، ثابت شده که این مفهوم به گونه ای شگفت آسا و چشم گیر، دشوار است. به بیان یک متخصص، ریموند ویلیامز، «فرهنگ، یکی از دو یا سه واژه بسیار پیچیده در زبان انگلیسی به شمار می آید، زیرا به عنوان یک مفهوم مهم در چندین رشته نظری متفاوت و نظام های فکری جداگانه به کاررفته است» (۱۹۷۶، ص ۷۶ و ۷۷). در اثبات گوناگونی این مفهوم، می توان به این نوشته آلفرد کروبر و کلاید لاکهون در سال ۱۹۵۲ اشاره کرد، که می گویند توانسته بودند تعداد حیرت انگیزی از تعریف های متفاوت فرهنگ را از مراجع دانشگاهی و غیردانشگاهی گردآوری کنند. ما برای این که به تعریف سودمندی از فرهنگ برای این کتاب برسیم، خود را ملزم به بررسی شمه ای از تاریخ تحول این مفهوم پیچیده می دانیم. در نخستین کاربردهای این اصطلاح در زبان انگلیسی، مفهوم فرهنگ با «کشت» محصولات کشاورزی و پرورش دام و نیز با پرستش مذهبی ارتباط داشت و اصطلاح «کیش» از همین ارتباط سرچشمه می گیرد. از سده شانزدهم تا نوزدهم، این اصطلاح بیش ازپیش به معنای بهبود ذهن فردی انسان و منش های شخصی از طریق یادگیری به کار رفت. این امر درواقع بسط استعاری فکر اصلاح زمین و عملکردهای مزرعه داری بود. به همین دلیل است که هنوز برخی آدم ها را «بافرهنگ» می نامیم و در مقابل از یک آدم ہی نزاکت، به عنوان کسی یاد می کنیم که «از فرهنگ بویی نبرده است.» در همین دوره، از همین اصطلاح در صحبت از بهبود کل جامعه نیز استفاده می شد و فرهنگ را برابر با «تمدن» به مفهوم ارزشی آن به شمار می آوردیم. کاربرد نوعی فرهنگ در این زمانه، مقایسه ملت های اروپایی با «فرهنگ» با «بربریت، آفریقاییان بود. در یک چنین مقایسه ، تفاوت های فنی و نیز اختلاف های روحیات و منش ها را نیز در نظر می گرفتند. به هر روی، با پیدایش رمانتیسیسم، اصطلاح فرهنگ دیگر تنها در مورد تحول روحی و در تضاد با دگرگونی مادی و زیر ساختاری به کار رفت. همراه با ملیت گرایی رمانتیک در اواخر سده نوزدهم، به تفکرهایی برمی خوریم که بر سنت وزندگی روزمره به عنوان ابعاد فرهنگ تأکید داشتند. این تأملات در اصطلاح های «فرهنگ مردمی» و «فرهنگ ملی» تبلوریافته بودند. به گفته ویلیامز (۱۹۷۶، ص ۸۰)، این جابه جایی های گوناگون تاریخی در سه کاربرد کنونی اصطلاح «فرهنگ» کم وبیش بازتاب داشته اند: 1. فرهنگ در ارجاع به تحول عقلی، روحی و زیبایی شناختی فرد، گروه یا جامعه؛ 2. در ارجاع به طیفی از فعالیت های فکری و هنری از فیلم و هنر گرفته تا تئاتر (در این کاربرد، ما فرهنگ را کم وبیش برابر با «هنرها» می دانیم و به همین دلیل، از یک وزیر فرهنگ» یاد می کنیم.) ٣. در ارجاع به شیوه کلی زندگی، فعالیت ها، باورها و رسوم یک ملت، گروه یا جامعه. تا همین اواخر، دو کاربرد نخست و دوم از همه رایج تر بودند و در کارهای نظری غالباً باهم ترکیب می شدند. زیبایی شناسان و منتقدان ادبی، مانند متیو آرنولد، جان راسکین و اف. ار. لیویس ، این اصطلاح را در مورد هنرهای عالی به کار بستند، هنرهایی که می توانند به آموزش، تهذیب و اصلاح کسانی که با این هنرها سروکار دارند کمک کنند. برای مثال، آرنولد نوشته است که فرهنگ به معنای «دنبال کردن کمال همه جانبه از طریق کسب دانش و جستجوی بهترین چیز اندیشیده و گفته شده در جهان است.... فرهنگ باید همان بررسی و با جستجوی کمال، ظرافت و معرفت و یک شرط ذاتی ذهن و روح باشد» (نقل شده در کروبر و کلوکمان، ۱۹۵۲، ص۲۹). مفهوم آلمانی Kultur با این مضمون همخوانی دارد، زیرا فرهنگ را با تمدن و پیشرفت اخلاقی فردی و جمعی یکی می داند. این نوع کاربردهای فرهنگ بسیار باارزشی دارند و نخبه گرایانه اند، زیرا به دنبال اعتبار بخشیدن به فرآورده های هنری و متخصصان اند و گروه های اجتماعی مسلط را مهم و جالب می انگارند. سومین کاربرد فرهنگ همانی است که بسیاری از انسان شناسان در نخستین دهه های سده بیستم هوادارش بودند و امروزه هم در انسان شناسی نقشی اساسی دارد. این یک نوع تفسیر است که از کمترین بار ارزشی برخوردار بوده و جنبه ای تحلیلی دارد. برابر با این تفسير، «فرهنگ» را می توان در همه جا پیدا کرد و تنها در هنرهای عالی و «تمدن» غربی یافت نمی شود. آشکار است که همین سومین کاربرد فرهنگ است که ما در علوم اجتماعی معاصر با آن کار می کنیم. بااین همه، حتی این مفهوم محدودشده فرهنگ نیز طیف گسترده ای از تعریف های علمی اجتماعی را روا می دارد. در چهارچوب کاربرد کانونی مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی امروز، این مفهوم حول مضمون های زیر دور می زند: - فرهنگی گرایش به این دارد که در نقطه مقابل ساختار مادی، فنی و اجتماعی قرار گیرد؛ هرچند که قبول دارد ممکن است میان این عوامل روابط تجربی پیچیده ای وجود داشته باشند. هم چنین متخصصان فرهنگ استدلال می کنند که این اصطلاح را باید به عنوان چیزی متفاوت و انتزاعی تر از یک «شیوه زندگی» همگانی در نظر آورد. - فرهنگ را باید به عنوان یک قلمرو آرمانی، روحی و غیرمادی در نظر گرفت. همچنین، این مفهوم را باید به عنوان عرصه الگو داری از باورها، ارزش ها، نمادها، نشانه ها و گفتمان ها در نظر آورد. - فرهنگ به عنوان پدیده ای که رابطه قدرتمند و پیچیده ای با عملکردها و اجراها دارد، نیز در نظر گرفته می شود. امروزه بیشتر بررسی های فرهنگی به دنبال کشف تأثير ضوابط فرهنگی، روایت ها و گفتمان ها بر فعالیت های خاص گروه ها و افراد هستند.

کاربرد فرهنگ همانی است که بسیاری از انسان شناسان در نخستین دهه های سده بیستم هوادارش بودند و امروزه هم در انسان شناسی نقشی اساسی دارد. این یک نوع تفسیر است، که از کمترین بار ارزشی برخوردار بوده و جنب های تحلیلی دارد. برابر با این تفسیر، «فرهنگ» را می توان در همه جا پیدا کرد و تنها در هنرهای عالی و «تمدن» غربی یافت نمی شود. آشکار است که همین سومین کاربرد فرهنگ است که ما در علوم اجتماعی معاصر با آن کار می کنیم. بااین همه، حتی این مفهوم محدودشدۀ فرهنگ نیز طیف گسترده ای از تعریف های علمی اجتماعی را روا می دارد. در چهارچوب کاربرد کانونی مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی امروز، این مفهوم حول مضمون های زیر دور می زند: - فرهنگ گرایش به این دارد که در نقطه مقابل ساختار مادی، فنی و اجتماعی قرار گیرد؛ هرچند که قبول دارد ممکن است میان این عوامل روابط تجربی پیچیده ای وجود داشته باشند. هم چنین متخصصان فرهنگ استدلال می کنند که این اصطلاح را باید به عنوان چیزی متفاوت و انتزاعی تر از یک «شیوه زندگی» همگانی در نظر آورد. - فرهنگ را باید به عنوان یک قلمرو آرمانی، روحی و غیرمادی در نظر گرفت. همچنین این مفهوم را باید به عنوان عرصه الگو داری از باورها، ارزش ها، نمادها، نشانه ها و گفتمان ها در نظر آورد. - فرهنگ به عنوان پدیده ای که رابطه قدرتمند و پیچیده ای با عملکردها و اجراها دارد، نیز در نظر گرفته می شود. امروزه بیشتر بررسی های فرهنگی به دنبال کشف تأثير ضوابط فرهنگی، روایت ها و گفتمان ها بر فعالیت های خاص گروه ها و افراد هستند. - بر استقلال فرهنگ» تأکید می شود. واقعیت این است که فرهنگ را نمی توان به عنوان بازتاب محض نیروهای مسلط اقتصادی، توزیع قدرت با نیازهای ساختار اجتماعی توصیف کرد. - هر کوششی در بررسی فرهنگ باید از حیث ارزشی خنثی باشد. بررسی فرهنگ نباید محدود به هنرها باشد، بلکه باید آن را به عنوان چیزی در نظر گرفت که همه جنبه ها و سطوح زندگی اجتماعی را دربرمی گیرد. تصورات برتری و کهتری فرهنگی در بررسی های دانشگاهی امروز تقریباً هیچ جایی ندارند.