از وقتی که منطق یونان به زبان عرب ترجمه شد اعجاب بزرگان و دانشمندان اسلام را برانگیخت و توجه و قبولی تام یافت و در نزد حکما و متکلمان مقامی مخصوص احراز کرد منطق را تنها وسیله بازشناختن حق از باطل می دانستند و کتابهای منطق را با شور و شوقی تمام گرد می آوردند و در نزد استاد می خواندند و در آن موشکافی میکردند و مدتی از عمر گرانبها و جوهر جان و دماغ خود را بر آن مصروف می داشتند. کم کم کتابهای متعدد به فارسی و عربی و حواشی و شروح گوناگون در این زمینه به رشته تحریر درآمد. اما اکثر این کتابها و حتی شروح و حواشی، خالی از تعقید و پیچیدگی نیست. مؤلفان در صنعت ایجاز اللفظ و اشباع المعنی مبالغه ای تام داشته اند و میخواسته اند برای شرح نویسان و حاشیه پردازان مجالی وسیع بگذارند و اثرشان به صورت «قال اقول» در آید.

معروف است که مولی سعد تفتازانی درباره اثر خود تهذيب المنطق والكلام گفته است: هر کس بتواند کلماتی از این کتاب بدون اخلال به معنی حذف کند یعنی بتواند جمله ها را مختصر تر کند من به هر کلمه دیناری طلابه او خواهم داد و به راستی هم در این کتاب مانند بسیاری از کتب دیگر حداکثر معنی در حداقل لفظ گنجانده شده است مثلاً در بیان اقسام دلالت، آیا مختصر تر از این عبارت میتوان عبارتی یافت که: دلالة اللفظ على تمام ما وضع له مطابقة، وعلى

علم (science) عبارت از مجموعه قواعد و قوانین کلی است که درباره موضوعی مشخص و ممتاز باشد. مانند علم ریاضی و علم هیأت و علم فیزیک و علم روانشناسی و امثال آن. فن (art) عبارت از طریق تطبيق وإعمال قواعد كلى نظری بر اشیاء خارجی است، یعنی طریق به کار بستن آن قواعد در عمل مانند فن پزشکی چنان که خواهیم دید گبلو این وجه امتیاز را مورد اعتراض قرار داده است. حال اختلاف کرده اند که آیا منطق علم است یا فن به عبارت دیگر علم نظری )science pratique( است یا علم عملى science théorique)

در این باره اهل تحقیق سخن را به درازا کشانده اند و گروهی درباره اثبات علم بودن و برخی در اثبات فنّ بودن آن به تفصیل گراییده اند و چون نقل آن اقوال از گنجایش این مختصر خارج است و چندان منفعتی هم بر آن مترتب نیست، از آن میگذریم و به اجمال میگوئیم حق این است که اساساً همچنان که گوبلو هر فن از نتایج عملی یک یا چند علم به وجود می آید. مثلاً فن پزشکی مبتنی بر فیزیک و شیمی و زیست شناسی است.