کتاب جنگ ها و بدن ها

کتابی است نوشته ی نغمه ثمینی پیرامون نشانه شناسی تن در فرهنگ و سینمای پساجنگ ژاپن از ۱۹۴۵ تا ۱۹۶۵٫ جنگ ها سخت ترین انتقام خود را از بدن ها گرفته اند. خانه ها خراب شده اند، شهرها ویران شده اند، اما خانه و شهر و آجر و سنگ و چوب، به نحوی عینی و غیر شاعرانه رنج نمی کشند. در پوست و استخوان و عضله ی شهر دردی نمی خزد. این بدن ها هستند که در جنگ ها رنج و درد را لمس می کنند. بدن ها بازسازی ناپذیرند، نه معماری و بناها و شهرها. تصاویر بدن هایِ تکه پاره شده، دست ها و پاهای قطع شده، چشمانِ از جای درآمده و بیمارستان های شلوغ و پرزخم و عفونت نمود عینی رنج بدن ها در توفان جنگ هاست. بدن ها بازتاب دهنده ی حقیقیِ تجربه ی جنگ اند؛ چه آنجا که به عنوانِ بدنِ فیزیولوژیک و فردی، واقعیت فراموش شده ی درد و معلولیت را حمل می کنند و چه آنجا که در بازی قدرت به نماد تبدیل می شوند. از منظر هر آنکه در قدرت است، بدنِ سرباز، مقدس شمرده می شود و بدنِ دشمن به حیوانیت و توده بودگی تقلیل پیدا می کند. قدرت ناگزیر است برای به کار گرفتن صاحب بدن ها در جنگ واقعیت بدن را به کل نادیده بگیرد. بنابراین تصویر بدن ها در جنگ از منظر قدرت برساخته ای دروغین است از واقعیت: سربازهای شجاع بدن هایی ستبر و آهنین دارند و دشمنان بدن هایی حیوانی و بدون اعصاب حامل درد. اگر هم بدنِ سومِ مثله شده ای به نمایش دربیاید، صرفاً بر حیوانیتِ دشمن تأکید دارد. بازی قدرت با بدن ها در جنگ البته سابقه ی نظری دامنه دار و قدیمی دارد. قدرت ها همیشه با بدن ها درگیرند چراکه بدن بدیهی ترین تجسم خود و دیگری در فضای اجتماعی است؛ چنان که فوکو می گوید قدرت رویِ بدن ها سرمایه گذاری می کند، بدن ها را علامت گذاری می کند، تربیت می کند، شکنجه می دهد، وادار می کند تا وظایفی به عهده بگیرند، یا مراسمی را اجرا کنند. همچنین بوردیو اشاره می کند که قدرت اجتماعی-سیاسی چگونه از طریق بدن ها بر ذهن ها قدرت می راند و عادات بدنی چطور به دست اسطوره ی سیاسی (باورهای سیاسی حکمفرما) اداره می شود و به احساس و تفکر منجر می شود. برخی نمونه هایی که بوردیو به آن اشاره می کند عبارت اند از: صاف نشستن و چنگال را در دست چپ گرفتن، که به برتری طبقه ی بالای اجتماع بر طبقات پایین تر دلالت دارد یا تفاوت راه رفتن زنان و مردان -مردان با سرهای افراشته رو به جلو و زنان با قدم هایِ کوتاه و با سرِ فروافتاده- که به برتری مردان بر زنان دلالت دارد. خاطره ها فرارند و سینما راهی است برای بازسازیِ خاطره های فراموش شده. هیچ هنری همانند سینما این توان را ندارد که خاطره ها را چنان باز بسازد که انگار رخ داده و به بخشی از تجربه ی بصری و شنیداری ما تبدیل شده است. سینما دستگاهِ سازنده ی خاطره هایی است که فراموش کرده ایم، یا هرگز نداشته ایم.