این کتاب حاوی مقاله هایی است از جرج سارتن درباره ی تاریخ علم درباره ی موضوعی که او سراسر عمر پربارش را صرف آن کرد. این مقاله ها مکمل یکدیگر و برای دو گروه مفید است یکی دانشمندان و استادان و دیگری علاقه مندان به تاریخ علم گفتار نخستین در سال ۱۹۴۸ در دانشگاه لندن و سپس در ویلیام کلوب بروکسل به زبان انگلیسی و پس از آن در انستیتوی تاریخ علم دانشکده ی ادبیات دانشگاه پاریس به زبان فرانسه ایراد شده است و گفتار دوم در دانشگاه لییژ و کلر دو فرانس پاریس و خلاصه ی مقاله ی سوم در نشست سالانه ی انجمن فرانسوی پیشرفت علوم در ژنو ارائه شده است. دو مقاله ی بعدی نیز حاصل درسهای سارتن در دانشگاه هاروارد است که ترجمه ی آنها قبلاً در سال ۱۳۵۶ به صورت کتابی مستقل تحت عنوان مطالعه ی تاریخ علم و تاریخ ریاضیات منتشر شده است و اینک دیگر در دسترس نیست هر یک از این مقاله ها حاوی کتابنامه ی بسیار مفصلی است که اینک دیگر به هیچ روی روزآمد نیست و کمتر مورد استفاده خواهد بود، ولی متن گفتارها علی رغم گذشت چندین دهه همچنان اهمیت و اعتبار خود را حفظ کرده اند.

تردیدی کاملاً موجه است. این کار هنوز میسر نیست، یا تنها در تقریب اولیه میسر است، ولی این به آن معنی نیست که تلاش بیهوده است. به علاوه، خیلی از دانشمندان از بلند پروازیهای مهمل مورخان بدشان می آید - دانستن همه ی علم به علاوه ی همه ی تاریخ چگونه ممکن است کسی قادر به چنین کاری باشد؟ به نظر میرسد مورخان در آسمانها سیر میکنند. ممکن است دانشمندی بپرسد آنان واقعاً چه میدانند؟ آنان از واقعیات امور چه می دانند؟ با معلوماتشان چه میتوانند بکنند؟ آیا می توانند از این وسیله استفاده کنند و اندازه های دقیق را به دست آورند؟ آیا میتوانند این مسئله ی خاص را حل کنند؟ مورخ در جواب باید بگوید در صدد دانستن امور با همه ی جزئیاتش نیست بلکه میخواهد ریشه ی آنها را دریابد که این خیلی فرق میکند؛ او به خاطر حل یکایک مسئله ها نیست که می خواهد بداند بلکه می خواهد وضعیت کلی را بفهمد؛ او نمیخواهد معلوماتش را برای منظورهای عملی و فوری به کارگیرد بلکه میخواهد رابطه ی افکار را هرچه ممکن است عمیق تر دریابد البته روش او برای این کار ممکن است درخور اعتراض باشد؛ معلومات خود او به هر صورتی که بخواهد عرضه کند ممکن است نارسا و سطحی باشد ممکن است خودبین باشد و به آسان بودن پژوهشی ناقص قانع گردد ولی ما در اینجا به کمبودهای مورخان علم نمی پردازیم که به همان اندازه ی کمبودهای افراد دیگر متنوع و فراوان است. منظور ما چیز دیگری است آیا میتوان معلوماتی کلی درباره ی علم و تاریخ یعنی طبیعت و انسان داشت؟ آیا میتوان فراز و نشیبهای معنوی افرادی از هر عصر و اقلیم را آشکار ساخت که با طبیعت روبه رو شده اند، برای حل معماهای آن تلاش کرده اند به کلیت آن چنگ افکنده اند، منظور آن را حدس زده اند و خود را با آن همساز ساخته اند؟ یقین دارم که این کار ممکن است و..