گفتارهایی که در این کتاب آمده در بر گیرنده تصویری است از جایگاه محوری مفهوم توطئه و توطئه باوری در فرهنگ، سیاست و تاریخ معاصر ایران .کتاب از سه گفتار تشکیل شده اما قبل از آن، در پیش گفتار، مترجم، درباره علل توسل به تئوری توطئه بحث شده است .در نخستین نوشتار با عنوان "پارانوید در سیاست ایران "نوشته یرواند آبراهامیان، نخست به ریشه های پارانوید در ایران اشاره گردیده و در ادامه اشکال مختلف این مسئله به ویژه در میان جریانات سیاسی معاصر ایران به صورت تطبیقی بررسی شده است .در مقاله دوم با عنوان "توهم توطئه "تالیف احمد اشرف، نویسنده تلاش کرده است تا با نگاه تاریخی مفهوم توطئه در ایران، این پدیده اجتماعی را بررسی کند . وی بر این باور است که ترکیبی متشکل از میراث ریشه دار باورهای فرهنگی پیش از اسلام و شیعه در خصوص نیروهای شیطانی، دخالت های پیاپی خارجی در سال های نیمه استعماری سده نوزدهم و اوایل سده بیستم و سیاست ابرقدرت های دهه 1320و 1360، همچنین شیوه استبدادی و غیر مشارکتی سیاست در ایران ـ همراه با کنترل شدید مطبوعات و رسانه ها و نیز کارایی تئوری توطئه، به شکل مکانیسم دفاع جمعی، به ویژه در سال های ناتوانی و ضعف ـ موجب جاذبه و گیرایی های توطئه شده است .گفتار سوم به قلم "محمدعلی همایون کاتوزیان " با عنوان "خلیل ملکی، رد تئوری توطئه و پیشبرد جامعه مدنی "در واقع بررسی موردی از دیدگاه های خلیل ملکی در دهه های 1320و 1330به ویژه در خصوص مفهوم جامعه مدنی و بحث تئوری توطئه در ایران و پیامدهای آن است . نویسنده با مروری بر زمینه روشنفکری در ایران معاصر و ویژگی های آن، خط مشی سیاسی ملکی را بررسی کرده است .در این گفتار مبارزه ملکی علیه تئوری توطئه، یعنی مخرب ترین مانع در برابر توسعه سیاسی و اجتماعی کشور و نقش آن در سلب اعتماد به نفس در بین مردم، شرح و تحلیل شده است .مقاله اخیر از ضمیمه ای حاوی گزارش دستگیری خلیل ملکی، نیز متن کیفرخواست دادرسی ارتش بر ضد رهبران جامعه سوسیالیست ها برخوردار است .آخرین بخش کتاب، به کتاب شناسی توطئه و تئوری توطئه حاوی گزیده ای از مقالات انگلیسی و فارسی در ایران و جهان اقتصادی اختصاص یافته است .نمایه اسامی پایان بخش کتاب است .