مولانا و شمس تبریزی به عنوان دو عارف شرقی، نقشی تأثیرگذار در اندیشۀ دنیای کنونی از خود بر جای گذاشته اند. مولانا، شخصیتی سرشناس و برجسته است که دربارة او پژوهش ها و مطالعات فراوانی انجام شده است. آثار او دربردارندة تعالیم آموزندة بی شماری است. دربارة او اطلاعات زیادی در دست است، اما شمس تبریزی به اندازة او شناخته شده نیست. در بیشتر موارد، او به عنوان رهگذری شناخته می شود که با اندیشه ها و سبک زندگی اش، مولانا را تحت تأثیر قرار داده است. هرقدر هم که این دو به هم نزدیک بوده و از بُعد روحانی از یکدیگر متأثر شده باشند، اما تفاوتشات به سان آب و آتش یا ماه و خورشید است. مولانا مانند ماه و شمس همچون خورشید است. ماه نور خود را از خورشید می گیرد و شب را روشن می کند، اما خورشید به منشأ روشنایی بودن بسنده نمی کند، بلکه هم زمان گرمابخش و آغازگر حیات است. خورشید قابلیت سوزانندگی و نابودگری هم دارد و می تواند همه چیز عالم را تبدیل به خاکستر کند؛ برای همین نباید لحظه ای از خود غافل شود.

شمس، خورشیدی تمام و کمال و آتشی واقعی است. شاید به نظر بسیاری، انسانی سرد و خشک باشد، اما او صریح، روراست، شفاف، قاطع و قدرتمند است. حرفی را که در آخر باید زده شود، در همان ابتدا بر زبان می آورد. از هیچ کس ابایی ندارد و از حرفش گامی به عقب برنمی گردد. با هوش بالای خود می داند که چه چیزی را می خواهد و چه چیزی را نمی خواهد، از کودکی با ارادة فولادین خود و با ذهن تیزتر و برنده تر از شمشیری که داشته، توجه همگان را به خود جلب کرده است. توانایی پرسش گری او در سایة این هوش بالا برای شاگردان و اساتید بزرگ چالش برانگیز بوده است؛ ازاین رو، او نمی توانست سالیان سال زیر بال و پر یک استاد بماند و اصولی یکسان را از بر کُند. او مدام در جست وجوی آموزگارانی جدید، از دیاری به دیاری دیگر رهسپار می شد.

شمس در زبان عربی به معنای خورشید است. از دیدگاه او هیچ گاه کم و زیاد یا مفاهیم متناقض جایی برای بروز نداشته اند، چرا که خورشید نمی تواند منشأ تناقض باشد و آتش هم نمی تواند عنصری متناقض باشد. در نظر شمس، اگر پای در راهی می گذاری، یا باید قلبت را به تمامی بگشایی یا هیچ تلاشی برایش نکنی.

از نظر شمس داشتن این رویکرد که «قدم در راه بگذاریم، اگر نشد، بازمی گردیم یا تا هر آنجا که شد، پیشروی می کنیم»، احمقانه است، چرا که در این صورت، آدمی خود را محدود و حقیر کرده و کوچک می شمارد و دردناک تر از همه اینکه، چنین رویکردی برابر با «تلف کردن وقت خود» است.

منبع: ناشر کتاب