کتاب آهنگ زمان

این کتاب در سه بخش تدوین شده است. در بخش نخست، نویسنده به ما می گوید چیزی شبیه به این زمانی که به آن باور داریم و زندگی روز و ماه و سالمان را بر آن بنا کرده ایم وجود خارجی ندارد. او از راز زمان سخن می گوید، رازی که از دید او در پس پنج پرده پندار ما نهفته است. پرده نخست در فصل اول، اشاره می کند که یگانه بودن زمان بر جهان حاکم نیست بلکه هر کس هر جایی هست زمان خاص خودش را دارد. در فصل دوم، باور ما به جهت مند بودن زمان به چالش کشیده می شود و ما را درگیر این فکر می کند که چرا به رغم اینکه در هیچ کدام از قوانینی که سازوکار جهان را توصیف می کنند تفاوتی میان گذشته و آینده نیست. در فصل سوم، گفته می شود لحظه ای در جهان وجود ندارد که همگان آن را به عنوان لحظه اکنون بپذیرند. در فصل چهارم، درمی یابید زمان مستقل آنچنان که نیوتن باور داشت، بی معناست. در فصل پنجم، پیوستگی جریان زمان نقض می شود. پس از کنار زدن این پنج پرده، نویسنده در بخش دوم شرح می دهد كه چگونه در ادامه پژوهش های استادانه پیش از خودش و همگام با پژوهشگران پرشمار دیگر می کوشد بدون استفاده از مفهوم زمان از ساختار و سازوکار جهان بی زمان سر در بیاورد. در بخش پایانی کتاب، سخن از این در میان است که چگونه جهانی را که برایتان آشناست و با مفاهیم اش خو گرفته اید با جهان جدید سازگار کنید.

در قدیم، در منطقه مدیترانه و چین استفاده از ساعت های شنی، آفتابی و آبی رواج داشت؛ اما این ابزارها، نقش سختگیرانه ای را که ساعت های امروزی در سامان دادن به زندگی ما دارند، نداشتند. تازه در سده چهاردهم بود که زندگی مردم اروپا با بهره گیری از ساعت های مکانیکی نظمی پیدا کرد. در هر شهر و روستایی که کلیسایی ساخته می شد، برج ساعت هم در کنار کلیسا بالا می رفت و ساعتی بر بالای برج ناقوس می نشست تا فعالیت های جمعی مردم را نظم و آهنگ بخشد. عصر تنظیم وقت از روی ساعت، از اینجا آغاز می شود. رفته رفته، زمان از دست فرشتگان لغزید و به دست ریاضیدانان افتاد. این نکته بر دیوارهای کلیسای جامع استراسبورگ به وضوح دیده می شود؛ در این نقوش، دو دستگاه ساعت آفتابی می بینیم: یکی در دسته یک فرشته، و دیگری در دست یک ریاضیدان. گویا فایده ساعت ها در این واقعیت نهفته است که همگی زمان یکسانی را نشان می دهند. اما همین اندیشه هم، مدرن تر از آن است که می پنداریم. قرن های متوالی، زمانی که مردم با اسب، پیاده، یا با دلیجان سفر می رفتند، نیازی نبود ساعت هایی را که در مکان های مختلف کار می کردند با هم میزان کنند. حتی دلیل خوبی برای میزان نکردن آن ها وجود داشت. نیم روز، بنا به تعریف، زمانی است که خورشید در آسمان است. هر شهر و دهی برای خودش یک ساعت آفتابی داشت که لحظه عبور خورشید از نقطه اوج را ثبت می کرد. سپس ساعت برج ناقوس، با ساعت آفتابی میزان می شد تا در دیدرس همگان باشد. اما مردم شهرهای مختلف مانند لچه، یا ونیز یا فلورانس یا تورین، خورشید را در یک لحظه واحد در اوج نمی بینند چون خورشید از خاور به باختر می رود. نیمروز، نخست در ونیز دیده می شود و پس از مدتی مدید در تورین. قرن ها ساعت های ونیز نیم ساعت تمام، جلوتر از ساعت های تورین میزان می شدند. هر دهی هم ساعت خاص خودش را داشت. ساعت ایستگاه قطار پاریس برای همدلی با مسافرانی که با تأخیر به ایستگاه می رسیدند، کمی عقب تر از ساعت های شهر کار می کرد.