کتاب گذری بر داستان نویسی فارسی

نخستین بندهای رمان یا داستان کوتاه (پیش گویه) محل تلاقی دو دنیای واقعی و تخیلی است. این بندها جایگاه برخورد تمایلات نویسنده با انتظارات خواننده است؛ مرز مسلم اثر و آستانه ای بین جهان و متن. ابتدای رمان در عین حال از این نظر حائز اهمیت است که نویسنده در این مرحله، قرارداد خوانشی را به خواننده ارائه می کند. منظور از قرارداد خوانش، رابطه بین نویسنده و خواننده است. نوعی توافق نامه کم و بیش ضمنی که نشان می دهد قالب و محتوای اثر چگونه باید فهم و ادراک شود. قرارداد خوانش تنها در محدوده پیش گویه منعقد نمی شود، بلکه مجموعه عناصری که پیرامون متن قرار می گیرند یعنی عنوان و زیرعنوان کتاب، پیش گفتار، مقدمه، سرلوحه و... نیز بخشی از این قرارداد خوانش را شامل می شود. اما تحلیل یک رمان یا داستان کوتاه زمانی کامل تر جلوه می کند که به هنگام پیش گویه ها بخش پایانی روایت نیز مد نظر قرار می گیرد. نگارنده در پژوهش حاضر با بررسی پیش گویی ها و پسین گویه ها در تعدادی از رمان ها و داستان های کوتاه از نویسندگان برجسته کشور، به سوالاتی در خصوص دیدگاه راوی، درونمایه اثر، و متن و رابطه آن با عناصر پیراستن پاسخ گفته است. هم چنین به این نکته اشاره می کند که چگونه قرارداد خوانش در هر اثر عرضه شده و تا چه اندازه رعایت گردیده است، چه شیوه هایی در پیش گویه ها جلب توجه می کند و سرانجام نوع نگارش و لحن نویسنده تا چه حد در پیشگویه مشخص می گردد. برخی از آثار بررسی شده عبارت اند از: «تهران مخوف/ مشفق کاظمی»؛ «فرنگیس/ سعید نفیسی»؛ «پریچهر/ محمد حجازی»؛ «بوف کور/ صادق هدایت»؛ «دارالمجانین/ محمدعلی جمال زاده».