مجموعه و یا کتابی که در پی این مقدمه از نظرتان خواهد گذشت اولین اثر و یا تفسیر در مورد عالم تشیع اسلام نیست و آخرین هم نخواهد بود.

در این کتاب نویسنده کوشیده که آمار و ارقامی از شیعیان جهان به دست دهد و گذرا تلاش نموده که از چگونگی شکل گیری جامعه مسلمانان به ویژه شیعیان سخن به میان آورد و به طور خلاصه به برخی از جنبشهای مسلمانان پرداخته و تلویحاً به ردیابی ایران در اقصاء نقاط عالم پرداخته که جنبش های مذهبی را راهبر است. مطالعه ی کتاب موجود و نمونه های آن نشانگر این میباشد که برخلاف پاره ای از هم وطنان خود ما که بی توجه از کنار بسیاری از مسایل میگذرند و یا سطحی به آن مینگرند جهان چهارچشمی مواظب ما و پیامدهای کشور..

جامعه روحانیت از ساختار ضعیف تری نسبت به ایران برخوردار است. آذربایجانی های شمالی در اثر غلبه روسها بر این منطقه در قرن نوزدهم، یک جانشین شدند و همین یک جانشینی باعث پیدایش نوعی آگاهی سیاسی در چهارچوب توسعه شهرنشینی در این منطقه شد که پس از اکتشاف نفت به سرعت در حال تحول بود.

آذربایجانی های روسیه همواره و حتی در امپراتوری روبه زوال تزاری قوم و ملتی کاملاً خودآگاه بودند و در نتیجه نسبت به برادران خود در ایران احساس همبستگی میکردند در دوران شوروی در آذربایجان یک اداره مسلمان ماوراء قفقاز وجود داشت که مقر آن در باکو و در واقع مسؤولیت کلیه شیعیان شوروی با آن بود. خودآگاهی ملی آذربایجانیها امروز به خاطر استقلال سیاسی نوین و نیز جنگ با ارامنه تقویت شده است. اما این آگاهی سیاسی از نظر انتخاب ژئوپولیتیکی بر سر دوراهی قرار گرفته است و تعلق هفتاد و پنج درصد از جمعیت آذربایجان به مذهب شیعه دوازده امامی یکی از ملاکهای تعیین کننده در سرنوشت آینده این کشور است. معمای آذربایجان تعیین جهت کلی کشور و احیاناً انتخاب متحدین آن است. با وجود تکلم به یکی از زبانهای ترکی که به زبان رایج در ترکیه بسیار نزدیک میباشد آذریها به علت داشتن مذهب شیعه خود را ترکها جدا احساس میکنند. دولت غیر مذهبی ترکیه نیز که متکی بر خصوصیات ملی است و نه مذهبی، رهبری همه ی ترک های جهان را از آن خود میداند به همین دلیل دولت آنکارا معتقد است که میتواند نقش مهمی در آذربایجان نوین بازی کند.