کتاب دفترچه خاطرات و فراموشی و مقالات دیگر

کتاب با مقدمه‌ای از "بابک احمدی "درباره "رساله "(جستار و مقاله) آغاز می‌شود .سپس "محمد قائد "برخی از مقالات پیشین خود را که در مجلات مختلف به طبع رسانده بود، با افزوده‌ها و شرح و بسط فراهم می‌آورد .وی خاطر نشان می‌سازد" :از جنبه محتوا، محور این مقالات مشاهده پاره‌ای رفتارها و کردارها و گفتارها، تامل در معناهایی که بدیهی به نظر می‌رسند، یا تدقیق در مفاهیمی است که در مرز مشترک دو یا چند روش (جامعه‌شناسی، روان‌شناسی هنر، تاریخ و جز آن) قرار می‌گیرند .وجه مشترک این مشاهدات، نگاه به یک موضوع، به پیرامون آن موضوع و نگاه به کسی است که به موضوع و به پیرامون آن می‌نگرد .این موضوع‌ها و مفاهیم را عمدتا از جنبه روان شناسی اجتماعی بررسی کرده‌ایم، یعنی از زاویه برداشت انسان ناظر از پدیده‌های اجتماعی، و از جنبه تاثیر این احساس و ادراک بر تصویر آن پدیده‌ها .یکی از مضامین مقاله‌های کتاب حاضر این پرسش است :آیا انسان ابتدا می‌اندیشد، سپس تصمیم می‌گیرد و دست به عمل می‌زند، یا برعکس، ناخواسته در شرایطی قرار می‌گیرد و ناچار از دست زدن به رفتارهایی می‌شود و آن گاه، چون پس گرفتن عمل انجام شده امکان ندارد، برای خلاص شدن از ناسازگاری ذهن و واقعیت، فکر خویش را طوری تنظیم می‌کند که با شرایط تطابق یاید؟ در "اسنوبیسم چیست؟ "بلندترین مقاله این مجموعه، به چندین جنبه از رفتارهای جمعی ـ در توجه به هنر، در ستایش شهرت و قدرت دیگران، در نمایش ثروت خویش و در تنازع برای برتری و سروری ـ اشاره شده است ."پاره‌ای دیگر از مباحث کتاب عبارت‌اند از" :درباره نوستالژی"، "مفهوم آینده در ادبیات قدیم و در تفکر اجتماعی معاصر"، "درباره سانسور"، "درباره الهام، توارد، اقتباس و دستبرد "و "مردی که خلاصه خود بود :احمد شاملو ."