کتاب مضامین اصلی قرآن نوشته فضل الرحمان از جمله مشهورترین آثار مرجع در حوزه قرآن پژوهی است که به قلم مسلمانی نواندیش و تجددگرا در ۱۹۸۰ به زبان انگلیسی انتشار یافت و در محافل آکادمیک در داخل و به ویژه در خارج جهان اسلام با اقبالی گسترده روبه رو شد. در بسیاری از پژوهشهای جدید به زبانهای اروپایی - از جمله در دائرة المعارف قرآن انتشارات بريل - در بحث از مفاهیم و مضامین قرآنی به این کتاب و دیدگاه های نویسنده آن به عنوان تلقی مسلمانان معاصر از مفاهیم قرآن استناد شده است. ترجمه این کتاب که در آستانه یکصدمین سال تولد نویسنده آن به چاپ میرسد چکیده ای از مهمترین و اساسی ترین مضامین قرآن را از نگاه محققی دانشگاهی و آشنا با تحقیقات جدید درباره اسلام و قرآن پیش روی خوانندگان علاقه مند فارسی زبان قرار میدهد.

 قرآن در آیه ۱۲ عنکبوت می گوید مشرکان ثروتمند و قدرتمند مکه از پیروان پیامبر خواستند «راه ما را برگزینید و در صورت لزوم ما عواقب گناهانتان را به عهده میگیریم و می افزاید نمیتوانند گناهان دیگران را بر عهده گیرند - اگر چه باید عواقب متعدد گناهان خویشتن را ببینند. به نظر می رسد اندیشه پس آیات مربوط به نفوذناپذیر کردن قلبها این قانون روان شناختی باشد که اگر کسی یک بار کار خوب یا بدی انجام داد، احتمال تکرار آن کار خوب یا بد از سوی او بیشتر و احتمال انجام عکس آن عمل از سوی او کمتر میشود با تکرار دائم یک کار خوب یا بد انجام عکس آن عمل یا حتی فکر کردن به آن برای شخص تقریباً ناممکن می شود، طوری که اگر کار بدی کرده باشد قلب او سخت و چشمانش کور می شود و انجام کار نیک موجب ایجاد حالتی ذهنی میشود که خود شیطان هم نمی تواند به آن نفوذ کند با این حال اعمالی که موجب ایجاد عادتی روان شناختی می شوند هر چقدر هم تأثیرشان زیاد باشد، نباید تعیین کننده محض تلقی شوند زیرا رفتار انسان هیچ نقطه بازگشت ناپذیری ندارد: ندامت حقیقی (توبه) میتواند انسانی را که کاملاً معصیت کار است به نمونه کامل فضیلت تبدیل کند از سوی دیگر اگرچه این امر بسیار بعید می نماید، انسانی کاملاً فاضل حتی یک پیامبر!) میتواند به شبه ابلیسی غرق در لذتهای شهوانی تبدیل شود

و خبر آن کس را که آیات خود را به او داده بودیم برای آنان بخوان که از آن عاری گشت آنگاه شیطان او را دنبال کرد و از گمراهان شد. و اگر میخواستیم قدر او را به وسیله آن آیات بالا میبردیم، اما او به زمین گرایید و از هوای نفس خود پیروی کرد (اعراف: ۱۷۵-۱۷۶)

مضامین اصلی قرآن از جمله مشهورترین آثار مرجع در حوزه قرآن پژوهی است که به قلم مسلمانی نواندیش و تجددگرا به زبان انگلیسی انتشار یافته و در محافل آکادمیک در داخل و به ویژه در خارج جهان اسلام با اقبالی گسترده رو به رو شده است. در بسیاری از پژوهشهای جدید به زبانهای اروپایی - از جمله در دائرة المعارف قرآن انتشارات بریل - در بحث از مفاهیم و مضامین قرآنی به این کتاب و دیدگاه های نویسنده آن به عنوان تلقی مسلمانان معاصر از مفاهیم قرآن استناد شده است. ارزش این کتاب به بررسی ترکیبی مفاهیم اصلی قرآن است: خدا، انسان طبیعت نبوت و وحی معاد خیر و شر و در نهایت زندگی اجتماعی، فضل الرحمان آیات را به صورت موضوعی دسته بندی میکند تا بتواند اصول و روش تفسیری اش را درباره هر یک از این مفاهیم ارائه کند. او در این کتاب از تمام ویژگیهای محققی تجددگرا به شکلی خاص برخوردار است او رهایی از نظام طبقاتی و روابط بومی را ارزشمند دانسته خود را با پیشرفت علمی و رفاه اقتصادی وفق داده و مهم تر اینکه مفاهیم گذشته ای را که با ماجرای پیشرفت مطابقت ندارد رد کرده است.