در واقع «تاریخ خوانندگان» یاس، از نحوه رابطه اثر ادبی با دوره خود، تنوع چشمگیری را عرضه می کند. شاید برخی از آثار تعلق بسیاری به دوره خود داشته باشند و انتظارات مخاطبان را به تمامی برآورده سازند، و برخی دیگر چندان بیرون از چارچوب معهود قرار گیرند که در دوره خود سرگردان بمانند و تنها با ظهور افق های انتظار جدید قابل خواندن شوند. «تجربه خواندن می تواند خواننده را از انطباق ها، پیش داوری ها و مخمصه های یک رفتار اجتماعی پذیرفته رها سازد؛ زیرا او را به سمت دریافت تازه ای از امور سوق می دهد.» در حالی که تاریخ سنتی ادبیات، اثر ادبی را صرفا یک فرآورده می بیند، الگوی یاس فضایی برای «تکوین اجتماعی ادبیات» در نظر می گیرد. در حوزه کلی تعینات اجتماعی ـ فرهنگی، ادبیات، به طور همزمان علت و معلول است.