کتاب تاریخ جهانگشای جوینی 1

این کتاب شامل سه بخش است: مقدمه، متن، و تعلیقات. در مقدمه، نخست از خاندان فرهنگ‌ساز جوینی و تاثیر آن‌ها در تاریخ و ادب اسلام و ایران سخن رفته است و شخصیت‌های برجسته‌ی این خاندان معرفی شده است. آن‌گاه بخش مبسوطی به شرح زندگانی نویسنده‌ی کتاب ـ عطا ملک‌جوینی، از نویسندگان برجسته‌ی قرن هفتم هجری ـ اختصاص یافته است. هم‌چنین ضمن معرفی آثار عطاملک جوینی، به بررسی ابعاد تاریخی و ادبی اثر پرداخته شده است در پایان‌بخش مقدمه نیز گزارش تاریخی از متن کتاب و سال‌شماری از حوادث مهم این مقطع تاریخی آمده است. در بخش دوم کتاب، متن تصحیح شده‌ی جلد نخست از "تاریخ جهانگشای جوینی" بر اساس چهارنسخه‌ی دست‌نویس به چاپ رسیده است. این نسخه‌ها عبارت‌اند از: 1- قدیم‌ترین نسخه‌ی خطی تاریخ جهانگشای به شماره‌ی 205 در کتابخانه‌ی ملی پاریس که مصحح از میکروفیلم آن سود جسته است، 2- نسخه‌ی موجود در کتابخانه‌ی عموجه حسین پاشا استانبول به شماره‌ی 359 که مصحح از میکروفیلم آن واقع در کتابخانه‌ی مرکزی دانشگاه تهران به شماره‌ی 182 استفاده کرده است، 4- نسخه‌ی موجود در کتابخانه‌ی مینوی. گفتنی است، تاریخ جهانگشای جوینی در سال 658 در بغداد در سه جلد جداگانه تالیف شده است. جلد نخست آن درباره‌ی تاریخ مغول است. جلد دوم درباره‌ی تاریخ پادشاهان خوازمشاهی است که ضمن آن از حکمرانی قراختائیان، و گورخانیان در ماوراءالنهر و ترکستان نیز به تفصیل سخن رفته است. در پایان این مجلد از سرگذشت حاکمان و شحنگان مغول از زمان اوکتای قاآن تا آمدن هلاکو به ایران (626-653) سخن رفته است. جلد سوم نیز با گزارش تاریخ به تخت نشستن منکوقاآن و چگونگی آمدن هلاکو به ایران و قلع و قمع اسماعیلیه آغاز می‌گردد و در ادامه به تفصیل درباره‌ی حاکمان اسماعیلی و آخرین حاکم این ناحیه بحث شده است. در بخش تعلیقات کتاب حاضر نیز، مخاطب، دانشجوی کارشناسی زبان و ادبیات فارسی فرض شده و متناسب با آن مشکلات متن شرح داده شده است. شرح و تعلیقات این موارد را شامل می‌شود: معنی واژه‌های دشوار، معنی پاره‌ای از عبارات مبهم، معنی آیات و احادیث و اشعار و عبارات عربی و ذکر مآخذ آن‌ها، ذکر ماخذ ضرب‌المثل‌ها و اشعار فارسی متن، گزارش اجمالی در باره‌ی اعلام تاریخی و جغرافیایی مبتنی بر قدیم‌ترین مآخذ و منابع، تطبیق متن تاریخی با منابع هم‌عصر به ویژه طبقات ناصری و جامع‌التواریخ و حبیب‌السیر و نشان دادن موارد اختلاف آن‌ها، و تهیه‌ی فهرست‌های چندگانه برای سهولت استفاده از متن و تعلیقات.