کتاب اسطوره زال

زنده یاد "محمد مختاری "در این اثر ضمن تجزیه و تحلیل شخصیت اسطوره ای زال (پدر رستم)، ساخت وجودی او، کارکردش در حماسه، نیز معنا و مقصودی را که از ترکیب هستی زال در نظر بوده بررسی و ارزیابی می کند .نویسنده در بررسی هستی زال به تضادها و وحدتی اشاره کرده و براساس آن، زندگی او را در چهار دوره مشخص تحلیل نموده است که عبارت اند از1 :ـ دوره رانده شدن زال و نفی او یا مرحله ای که ویژه طرح تضادهای او با فرهنگ و ارزش های سنتی است (این دوران بی درنگ پس از تولد زال آغاز می گردد، و دوره ای است که نیروهای مادی و معنوی زال در جایی غیر بشری اما طبیعی در عین حال معنوی و فوق طبیعی رشد می یابد .وجود تضادها و بدعت وجودی اش سبب طردش می شود، و در پی آن، هویت و ماهیت رازوار و پیوندش با عوامل مقدس و فوق طبیعی مشخص می گردد)2 .ـ دوره تعدیل تضادها و پذیرفته شدن در جامعه .آگاه شدن جامعه نسبت به توانایی ها و ارزش ها و هستی مثبت او .(تحمیل بدعت ها و اندیشه های تازه بر ذهن و اندیشه سنتی)3 .ـ دوره یگانگی زال با نهادهای جامعه .(این دوره، دوره فعلیت یافتن ارزش ها و آرزوهایی است که در آغاز بیگانه می نمود .نیروی اراده زال چون عاملی تعیین کننده در زندگی قوم ایرانی تصور می گردد .جامعه و زال به وحدت می رسند، و خویشکاری زال، خویشکاری حماسه است)4 .ـ دوره آشکار شدن دوباره تضاد (تعدیل تضادها، تنها در تخیل حماسی چشم اندازی مطلوب است ;از این رو، با فرجام حماسه، کارکرد زال نیز فرجام می یابد) .