کتاب جستاری درباره اسطوره های ایرانی نگاه معاصر

(دیده بان شناخته میشوند برآمده از سلسله مراتب سیاسی و اجتماعی عهد اشکانی و ساسانی هستند؛ چنان که اسطوره نزاع ازیریس (Osiris) و بست (Seth) در مصر نیز (هوگ ۱۳۸۱: ۸۰-۷۹) بازتاب دوران کشمکشی است که سرانجام به اتحاد دو مصر شمالی و جنوبی می انجامد و از آن، یک کشور سلطنتی متحد به وجود می آید. اگر به نوع خدایان هم در میان رودان و هزاره نخستین پیش از مسیح دقت کنیم، ایزدان دارای دو جنبه آسمانی و زمینی هستند. به گفته بهار (۱۳۸۹: ۳۰۷)، این موضوع از آمیزش دو فرهنگ سومری و سامی برخاسته است دین سومری برآیند زندگی کشاورزی بود و با امر باروری زمین ارتباط می یافت و بر این بنیاد ایزدان آن ایزدان زیرزمینی بودند؛ اما دین سامی با اجرام آسمانی پیوند داشت و ناگزیر ،خدایانش خدایان آسمانی بودند. «خدایان معمولاً به شکل انسان انگاشته میشدند سخت قاهر و رعب آور و دارای درخششی سوزان به شمار می آمدند. شاید بخشی از این وحشتناکی و سوزانندگی به پرستش خدایان خورشیدی در نزد اقوام سامی اعصار باستان بازگردد که خاطره تابش داغ و سوزان خورشید را در سرزمین اصلی شان از یاد نبرده بودند قهر و قدرت ایشان نیز ملهم از خشونت و سلطه طبیعت بر انسان بی دفاع آن اعصار بود و سپس با قدرت یافتن شاهان خودکامه، از خودکامگی و قهر و غلبه ایشان نیز مایه میگرفت» (همان: ۴۰۷)

نباید از نظر دور داشت که حتا نگاه و تصور مردم به پیامبران نیز از جغرافیا و نژاد آنان برخاسته است؛ چنان که میبینیم بنا به گفته بهار ۱۳۹۷ (۳۵) عیسایی که آفریقایی ها بدان معتقدند عیسایی سیاه پوست است و این عیسا رقصهایی چون رقص سیاهان آفریقا دارد.