کتاب ادبیات در جنگ های ایران و روس

نقش علمای دین در طول دو دوره از جنگ های ایران و روس بی نظیر بود. واکنش طبقه روحانی در برابر تجاوزات و دست اندازی های روسیه موجب پدید آمدن آثاری شد که نخستین جلوه های ضداستعماری در تاریخ معاصر ایران را به همراه داشت. کتاب های جهادیه به عرصه ادبیات این دوره پا گذاشتند و عنصر مقاومت در برابر یورش بیگانگان را به تن جامعه تزریق کردند. جهادیه ها پاسخ مثبت اندیشمندان به خواست جامعه بود. با این حال این پاسخ منحصر به گروه اجتماعی و پرنفوذ روحانی ها نگشت. شعرا نویسندگان و نثرنویسان این زمان به نوبه خود از مهم ترین حوادثی که در مرزهای شمال غربی ایران روی می داد متأثر می شدند و آن را در اشعار نامه ها و گزارش های خود منعکس می کردند. این نویسندگان و شعرا که به طور طبیعی وابسته به دربار شاهی بودند با گره زدن شخصیت پادشاه و رخدادهای نظامی او را به عنوان یگانه قهرمان صحنه های رزم و سیاست معرفی نموده در تمجید و مدح وی از به کارگیری هیچ صفتی دریغ نمی کردند. بدین ترتیب از ناحیه این گروه از نویسندگان و سرایندگان نیز ادبیاتی پدید آمد که روح و گرایش دیگری داشت. شواهد کارکرد این نوع از ادبیات را در محدوده ای خارج از دارالخلافه تأیید نمی کند. از این رو در مقابل «ادب جهادی» با عنوان «ادب درباری» از آن یاد می کنیم.