مردم قرون وسطی احساس ملی گرایانه ی قوی نداشتند. آنها به ندرت از خود به عنوان انگلیسی، فرانسوی یا ایتالیایی یاد می کردند.آنها در معرفی خود می گفتند که شهروند شفیلد، بوردو و یا جنوا هستند. چون همگی آنها به کلیسایی تعلق داشتند که پیش از این بین آنها-حداقل در حد حرف- پیمان برابری و برادری منعقد کرده بود. از آنجا که زبان تحصیلی و دانشگاهی و کلا زبان مورد استفاده افراد باسواد در سراسر اروپا، زبان لاتین بود، مانع زبانی یا مشکل عدم فهم زبان بیگانه وجود نداشت. به طور مثال اراسموس استاد بذله گویی و مطالعه را در نظر بگیرید. او ساکن یک روستای کوچک در آلمان بود. کتاب هایی را که او به زبان لاتین می نوشت، توسط کلیه ی افراد تحصیلکرده در سر تا سر اروپا مطالعه می شد. در صورتی که اگر او اکنون زنده بود احتمالا کتابش را به زبان آلمانی می نوشت و تنها پنج یا شش میلیون نفر موفق به مطالعه اثر او به زبان اصلی می شدند و باقی باید به ترجمه های ناقص و ابلهانه ی آثار او رضایت می دادند. زبان مشترک لاتین عامل مهمی در گسترش سریع اندیشه های متفکرین معدود اما موثر قرون وسطی در سرتاسر اروپا بود. قرن سیزدهم، شاهد تشکیل نخستین دانشگاه های آزاد و غیر وابسته به کلیسای رم نیز بود. شماری از مردان فرزانه و آزاداندیش در سراسر اروپا به معابر عمومی می رفتند و شروع به سخن گفتن برای جمع می کردند. اگر صحبت ها و آرا و عقاید آنها برای مردم رهگذر جالب توجه بود، اندک اندک مخاطبینی ثابت و علاقمند پیدا می کردند. آنگاه دانشمندان شروع به انتقال آموخته های خود به آنها می کردند. فارغ التحصیلی از این دانشگاه های کنار پیاده رو، نه تضمین کننده ی دریافت مدرک بود و نه فرصت شغلی عالی، اما سنگ بنایی بود برای ساخت و احداث نخستین دانشگاه های واقعی در سراسر خاک اروپا. نخستین دانشگاه-به معنی امروزی آن- در قرن چهاردهم در فلورانس تاسیس شد. صحبت فلورانس شد بد نیست اشاره ای به چهره های برجسته ی این شهر بکنیم که به حق سردمداران اصلی نخست رنسانس بودند. نفر نخست شاعر و نویسنده ی برجسته ای به نام دانته آلیگیری است که ادبا و اهل فن به اتفاق آرا، او را در کنار هومر و شکسپیر به عنوان بزرگ ترین چهره های ادبیات جهان غرب می شناسند.