زمينه اصلي خيزش چنين مباحثي در جامعه علمي ما نظريات غربي است. بنابراين اين کتاب، در آغاز به ديدگاه هاي غربيان مي پردازد و در سرانجام، نظريات استحصال شده از آثار متفکران اسلامي ارائه مي شود. ساختار اين کتاب، براساس نظريات موجود تنظيم شده است. فيلسوفان دين و عرفان در غرب در اين زمينه، چند نظريه مهم ارائه نموده اند. کما اينکه عارفان اسلامي به ويژه ابن عربي و اتباع وي، و فيلسوفان اسلامي، فارابي، ابن سينا، شيخ اشراق و صدرالمتالهين، به اين موضوع پرداخته اند؛ مجموع اين نظريات، در هفت گروه جاي مي گيرند که در ذيلشان پانزده نظر، به تفصيل ارائه، ارزيابي، مقايسه و داوري نهايي شده اند و درنهايت، راه براي عرضه نظرياتي جديد، گشوده شده است.