قاچاق معظلی است که خسارت های اقتصادی و فرهنگی گسترده ای به کشور وارد کرده و ملتی را از درآمدهای مشروع و قانونی چشم گیر محروم ساخته است. قاچاق جرمی عرضی است و جرم انگاری آن سابقه چندانی ندارد. ولی از حیث سابقه قانون گذاری آن عمری به درازای عمر قانون گذاری ایران دارد. برای حمایت از اقتصاد کشور، شناسایی ماهیت مجرمانه پدیده قاچاق، تحلیل بسترها و زمینه های گسترش فعل یاد شده تبیین راهکارهای پیشگیری این عمل مجرمانه همواره مورد توجه بوده است. هدف از تحقیق حاضر یافتن علل ایجاد قاچاق و مصادر آن در قالب نهادهای مسئول دولتی و غیر دولتی است تا با شناسایی این نهادها و بسترها و فرصت های ارتکاب این جرم، راهکارهای مؤثری در جهت پیشگیری از قاچاق کالا و ارز ارائه شود.