خواب، یکی از نیازهای فیزیولوژیک انسان است و در صورتی که رفع این نیاز در فردی با مشکل مواجه شود ممکن است دچار انواع اختلالات جسمی و روانی گردد. ماهیت خواب و کیفیت آن در قرون و اعصار مختلف با توجه به پیشرفت های هر زمان خاص به انحاء گوناگون مورد بررسی واقع شده است. یکی از مسایلی که در ارتباط با خواب و خوابیدن، همواره مطرح بوده است اختلالاتی است که در آن رخ میدهد روان شناسان همواره در پی کشف علل ماهیت و درمان این اختلالات بوده اند و روشهای گوناگونی را برای غلبه بر این اختلالات طراحی کرده اند بی خوابی پر خوابی راه رفتن در خواب حرف زدن در خواب حمله های خواب خواب زدگی وحشتهای شبانه، کابوس ها و غیره انواع اختلالات رایجی هستند که در خواب طبیعی ایجاد مشکل می نمایند.

تشخیص گذاشته میشود که تمامی علل احتمالی دیگر رد شده باشند. به نظر میرسد این زیر گروه بی خوابی در نتیجه دو عامل ممانعت از خواب آموخته شده و تنش جسمی شده که به طور متقابل همدیگر را تقویت میکنند گسترش می یابد هوری و فیشر (۱۹۸۷) عامل نخست از شرطی شدن ناشی میشود که بین بی خوابی و محرکی که بطور طبیعی ایجاد خواب میکند صورت گرفته است. برای مثال همراهی مکرر خواب آشفته با محرکهای موقعیتی رختخواب با اطاق خواب و زمانی زمان خواب یا رفتاری آیینهای رفتاری زمان خواب منجر به برانگیختگی شرطی میشود که در تضاد با خواب است. معمولاً زمانی به این شرطی شدن پی برده میشود که افراد گزارش میکنند زمانی که از خانه دور هستند خوابشان بهتر میشود برای مثال وقتی که بیماران در آزمایشگاه تحت ارزیابی خواب قرار می گیرند، هنگامی که صبح از خواب بیدار می شوند و می بینند که خیلی بهتر از منزل خوابیده اند تعجب میکنند این پدیده اثر معکوس اولین شب (۱) نامیده میشود بدین دلیل افرادی که خواب خوبی دارند معمولاً در یک محیط بیگانه بدتر میخوابند هوری و آلمستبد، (۲) ۱۹۸۹). گزارشهایی از بیماران مبنی بر اینکه آنها وقتی که کوششی برای به خواب رفتن نمیکنند راحت تر به خواب میروند وجود دارد (مثلاً هنگام تماشای تلویزیون یا مطالعه همچنین این گزارشها به عنوان شواهد در برگیرنده عوامل شرطی تلقی می شوند.