چنان که می بینیم تبارشناسی واژهٔ وحدت وجود در لسان عربی به مفهومی فراتر از هستی واحد یا وحدت هستی می رسد و آن رسیدن به یافتنِ هستی واحد است که تنها با سیر و سلوک و در طول و جهت واحد حقیقی قرار گرفتن ممکن است. در این صورت همچنان که موله به درستی اشاره می کند رسیدن به این یافته شدن نوعی وحدت شهود است نه وحدت وجود و یا به تعبیر درست تر رسیدن به عالمی که وحدت در جان و روح سالک و عارف یافت شده و محقق می گردد. این نظریه دافع و رافع غوامض مسائل و مشکلاتی است که در وحدت وجود به معنای عرضی و عام آن - که همه چیز را خدا دانستن و یا مانند خدا دانستن است - وجود دارد. در این نظریه تمامی موجودات مانند خدا یا خدا نیستند (که به شرک چندخدایی و نیز امتناع عقلی بینجامد) بلکه خدا به عنوان وجود حق مطلق مستقل از عالم است و موجودات حتی مراتب وجودی او نیز - بدین معنا که هر مرتبتی مانند اوست - نیستند گرچه در وجود و هستی با او مشترک اند خدا هست آن ها هم هستند زیرا به تعبیر عرفا و حکمای بزرگ وحدت وجودی اسلامی همچون ابن عربی شیخ اشراق و ملاصدرا این مراتب تجلیات و مظاهر آن وجودند و نه مانند آن وجود. اما اگر وجود یافتن و یافته شدن ترجمه شود می توان گفت از تمامی مخلوقات کسانی که به دنبال یافتن یا یافته شدن باشند به وحدت می رسند و این همان فناست که در عرفان اسلامی مقامی رفیع و متعالی دارد. بنابراین وحدت وجود را «یگانگی هستی» تعبیر کردن چندان صحیح به نظر نمی رسد. کسانی می توانند مصداق وحدت وجود باشند که به شهود وحدت وجود خود با حق رسیده باشند و این مقام مقام هر کسی نیست محقق را که وحدت در شهود است نخستین نظره بر نور وجود است