کتاب در سایه مارسل پروست

زمان، هم ویرانگر است و هم سازنده. با نیروی ویرانگرش همه چیز را ناپدید و دگرگون می کند. جسم و توهمات انسان هر لحظه تغییر می یابد و به خصوص احساسات او دائم در حال دگرگونی است و این بدترین دردهاست. زمان آهسته آهسته همه چیز را می بلعد و در خود فرو می برد و آرزوها و دلدادگی ها را ناپدید می کند. جستجو رمان دگرگونی و شدن است. ژیلبرت دلربا زیباییش را، دوشس دوگرمانت ذکاوتش را از دست می دهند و تمامی دلدادگی ها جای خود را به کنجکاوی و حسد می‎دهند. از آدم ها معمولاً تنها نامی برای ما باقی می ماند و نه فقط بعد از مرگ شان حتا در زمان حیاتشان نیز این گونه است. تنها خاطره ای مبهم از زمان هایی گاه دور دست به جا می ماند و این واقعیت دل شکنی است که از آن گریزی نیست: زندگی تجدید مداوم یاخته هاست. این واقعیت هیچ گاه راوی را ترک نمی کند تا جایی که هر بار با دسته گلی روبه رو می شود در ذهن خود پژمردگی آن را می بیند. زندگی از نظر پروست مانند داستان پریان است چنان که به ترتیب، می بینیم که کودکی به سن نوجوانی رسیده است، مرد میانسالی شده است و به سوی گور قدم برمی دارد. در مورد تأثیرات ویرانگر زمان بر انسان قبلاً اشاره ای کرده ایم، اما هر بار که صفحات مربوط به سالخوردگی را در زمان باز یافته می خوانیم از وصف آن به وحشت می افتیم: در زندگی همه چیز ذره ذره به نابودی می گراید. پس از ده سال دیگر رؤیاهایمان را از یاد برده ایم. حتا آن ها را انکار می کنیم، مانند گاوی با علف زمانِ حال چرا می کنیم و کسی چه می داند شاید از پیوند زناشویی ما با مرگ، روزی آگاهی جاودانه ی ما زاده شود. همه چیز می میرد اما مرگ روحی نتیجه فراموشی است و بدین جهت است که هر انسانی در طول عمر خود بارها می میرد.