کتاب همه دروغ می گویند نشر گمان

کتابی است نوشتۀ مشترک ست استیونز و دیویدویتس، از مجموعه خرد و حکمت زندگی نشر گمان، کتابی که قصد دارد پدیدۀ شایع دروغ گویی در میان انسان ها را از دریچه فلسفه تحلیل کند. همه دروغ می گویند. مردم دربارۀ تعداد نوشیدنی هایی که در راه خانه خورده اند راست نمی گویند، دربارۀ اینکه چندوقت یکبار باشگاه می روند، قیمت کفش های جدیدی که خریده اند چقدر بوده، یا اینکه فلان کتاب را خوانده اند یا نه دروغ می گویند. آدم ها می گویند: در تماس خواهیم بود. در صورتی که دیگر خبری از آن ها نمی شود. می گویند از دست تو ناراحت نیستند، ولی هستند. می گویند دوستت دارند درحالی که ندارند. با اینکه در لجن دست وپا می زنند، می گویند خوشحال اند. مردم به دوست ها دروغ می گویند، به رئیس ها دروغ می گویند، به بچه ها دروغ می گویند، به پدرومادرها دروغ می گویند، به دکترها دروغ می گویند، به همسرها دروغ می گویند؛ حتی به خودشان هم دروغ می گویند. و بی برو برگرد به پیمایش ها هم دروغ می گویند. آیا هیچ وقت در امتحان تقلب کرده اید؟ آیا هیچ وقت دربارۀ کشتن کسی خیال پردازی کرده اید؟ وسوسه نشدید دروغ بگویید؟ بسیاری از مردم در پیمایش ها رفتار و افکار خجالت آورشان را گزارش نمی کنند. با اینکه بیشتر پیمایش ها ناشناس انجام می‎شود، باز هم مردم دلشان می خواهد وجهۀ خوبی از خودشان به نمایش بگذارند. این رفتار سوگیریِ مقبولیت اجتماعی نام دارد. مقاله ای مهم در سال ۱۹۵۰ با ارائۀ شواهدی قدرتمند نشان داد چگونه پیمایش ها ممکن است قربانیِ چنین سوگیری ای شوند. محققان با استفاده از منابع رسمی، داده هایی را دربارۀ ساکنان شهر دنور جمع آوری کردند: چند درصد از مردم رأی می دادند، به مؤسسات خیریه کمک می کردند و کارت عضویت کتابخانه داشتند. سپس پیمایشی میان ساکنان شهر برگزار کردند تا ببینند آیا درصدهایی که به دست می آید با آمار رسمی مطابقت دارد یا خیر. نتایج در آن زمان شوکه کننده بود. چیزی که ساکنان در پیمایش اعلام کردند با داده هایی که محققان جمع آوری کرده بودند تفاوت فاحشی داشت. با اینکه هیچ کس اسمش را نگفته بود، ولی تعداد زیادی از مردم دربارۀ ثبت نام برای رأی دادن، دفعات رأی دادن و کمک هایشان به خیریه اغراق کرده بودند. آیا در ۶۶ سال چیزی تغییر کرده است؟ در عصر اینترنت، نداشتن کارت کتابخانه خجالتی ندارد. شاید باور مردم در باب اینکه چه چیزی خجالت آور یا مقبول است تغییر کرده باشد، اما گرایش شان به فریب دادن آمارگیران هنوز به قوت خود باقی است. کتاب های خرد و حکمت زندگی، قرار نیست فلسفه را ساده کنند، بلکه از ابهت هراس آور آن می کاهند.