کتاب فکر کردن بی درنگ و با درنگ

یادداشت مترجمان دانش پژوهان علوم اجتماعی، و شاید بتوان گفت بیشتر مردم، همواره پذیرای دو ایده درباره طبیعت انسان بوده اند: .. انسان موجودی عقلانی است. ٢. اگر بتوان هیجاناتی چون خشم یا ترس را کنترل کرد، می توان عاقلانه فکر کرد و منطقی تصمیم گرفت. در دهه هفتاد میلادی، دانیل کانمن و …

هر نویسنده ای، به گمان من، در ذهن خود موقعیتی را در نظر می گیرد که خواننده اثرش بتواند ازآنچه می خواند بهره ببرد. ازنظر من، آن موقعیت کنار آب سردکنی در اداره است، جایی که نظرها رد و بدل می شوند و سخن چینی ها دهان به دهان می چرخند. امیدوارم دایره واژگانی را گسترش دهم که افراد در زمان سخن گفتن از قضاوت ها و انتخاب های دیگران، سیاست های جدید شرکت، یا تصمیم های یک همکار برای سرمایه گذاری به کار می برند. چرا باید دغدغه سخن چینی ها را داشت؟ زیرا تشخیص اشتباهات دیگران و انگشت گذاشتن بر آن ها بسیار آسان تر، و همچنین بسیار لذت بخش تر، از شناسایی اشتباهات خود است. اغلب، تردید در باورها و خواسته های خود دشوار است، به خصوص زمانی که بیش از هر چیز به این تردید کردن نیاز داریم؛ اما می توانیم ازنظرها و سخن چینی های موشکافانه دیگران بهره ببریم. بسیاری از ما بی اختیار می خواهیم بدانیم که دوستان و همکاران درباره انتخاب های ما چه فکری می کنند؛ بنابراین کیفیت و محتوای این قضاوت های مورد انتظار اهمیت دارند. علاقه ای که ما به فهمیدن سخن چینی های هوشمندانه دیگران داریم انگیزه ای پرتوان برای نقد جدی خود است، حتی پرتوان تر از قراری که اول سال با خود می گذاریم تا در محیط کار و خانه تصمیم های بهتری بگیریم. هر پزشک خوبی، برای تشخیص درست بیماری ها، باید مجموعه بزرگی از اصطلاحات را بیاموزد؛ اصطلاحاتی که هرکدام ایده بیماری را به نشانه های آن پیوند می دهند، و زمینه های وقوع و دلایل ممکن، پیامدها و عواقب ممكن، و اقدام های ممکن برای درمان بیماری یا بهبود آن را تعیین می کنند. برای آموختن پزشکی باید زبان پزشکی را هم آموخت؛ برای فهم عمیق تر قضاوت ها و انتخاب ها نیز به واژگانی گسترده تر از زبان روزمره نیاز داریم. علاقه به دانستن سخن چینی های موشکافانه دیگران نشانه الگوهایی متمایز در خطاهایی است که مردم مرتکب می شوند؛ خطاهایی نظام مند که به سوگیری معروف اند و به طور پیش بینی پذیر در وضعیت های مشخصی رخ می دهند. مثلاً، وقتی سخنرانی خوش چهره با اطمینان بالا و پرانرژی به صحنه می آید، می توان انتظار داشت که شنوندگان درباره سخنرانی او مثبت تر ازآنچه شایستگی اوست قضاوت کنند. وجود اصطلاحی به نام اثر هاله پیش بینی، شناسایی، و فهم این سوگیری را راحت تر می کند. هنگامی که از شما می پرسند در چه فکری هستید، معمولاً می توانید پاسخ دهید. باور دارید که می دانید در ذهنتان چه می گذرد، که اغلب زنجیره ای است از افکار آگاهانه که یک به یک از پی هم می آیند و می روند. اما ذهن فقط به این روال کار نمی کند، و درواقع روال عادی کار ذهن این نیست. بیشتر دریافت ها و افکار طوری به تجربه آگاهانه شما راه پیدا می کنند که حتی نمی فهمید از کجا آمده اند. شما نمی توانید ردیابی کنید که چگونه به این باور رسیده اید که چراغی بر میز رو به روی شما قرار دارد، یا نمی توانید دریابید چطور در صدای همسر خود از پشت تلفن نشانه ای از دلخوری احساس کردید، یا چطور در جاده، پیش از آنکه به طور آگاهانه متوجه تصادفی شدید، از خطر آن گریختید. کار ذهن ما برای تولید دریافت ها، شهود، و بسیاری از تصمیم ها در خفا انجام می شود. بیشتر بحث های این کتاب درباره سوگیری های شهود است. هرچند تمرکز ما بر خطاها چیزی از ارزش های هوش انسان کم نمی کند، همان گونه که توجه به بیماری ها در متون پزشکی به معنای انکار سلامتی نیست. بیشتر ما در بیشتر زمان ها سالميم و بیشتر قضاوت ها و اعمالمان نیز مناسب اند. ما معمولاً در مسیر زندگی به خود اجازه می دهیم که با دریافت ها و احساساتمان هدایت شویم و اطمینانی که به ترجیح ها و باورهای شهودی خودداریم عموماً موجه و مقبول است، اما نه همیشه. ما زمان هایی هم که اشتباه می کنیم باز اغلب به خود مطمئنیم و ناظری بی غرض به احتمال بیشتری می تواند خطاهای ما را پیدا کند. بنابراین هدف من از گفتگوهای آب سردکنی این است: بهبود توانایی تشخیص و فهم خطاهای قضاوت و انتخاب در دیگران و سرانجام در خود است، آن هم با فراهم آوردن زبانی گسترده تر و دقیق تر برای زمانی که درباره آن ها بحث می شود؛ یک تشخیص درست، دست کم در بعضی از موارد، می تواند خسارتی را که قضاوت ها و انتخاب های بد اغلب به بار می آورند کاهش دهد. خاستگاه این کتاب فهم فعلی من از داوری و تصمیم گیری را ارائه می دهد، فهمی که به یاری اكتشافات روان شناسی دهه های اخیر شکل گرفته است. گرچه به نظرم ایده های اصلی آن به خوش شانسی من دریکی از روزهای سال ۱۹۶۹ برمی گردد، زمانی که از یکی از همکاران خواستم در سمینار آموزشی من در دانشکده روان شناسی در دانشگاه عبری اورشلیم سخنرانی کند؛ آموس تورسکی، کسی که به ستاره ای نوظهور در پژوهش های تصمیم شناسی - و درواقع در هر کار دیگری که به آن دست می زد - معروف بود. از همان زمان دانستم که ما با هم دوران خوشی خواهیم داشت. بسیاری از مردمی که آموس را می شناختند او را باهوش ترین فردی می دانستند که ملاقات کرده اند. او بسیار بااستعداد، خوش زبان، و جذاب بود؛ حافظه اش در به خاطر سپردن لطیفه ها حرف نداشت و خیلی خوب می دانست که برای بیان منظورش چه وقت از آن ها استفاده کند. هنگام همراهی با آموس هیچ لحظه ای کسل کننده نبود. آن زمان او سی ودو سال داشت و من سی وپنج ساله بودم.