کتاب هنر از دریچه نظریه

واژه میمسیس از دیر باز تاکنون در پیوند با هنر و زیبایی به کار رفته است و ریشه آن را باید در آیین دیونیزوسی جست و جو کنیم. در آن زمان، میمسیس راجع به رقص سماع ، موسیقی و نمایش به کار می رفت و به هیچ وجه درباره پیکر تراشی و دیگر هنرهای بصری به کار گرفته نمیشد این واژه در سده پنجم پیش از میلاد از حوزه آیین و مراسم خارج شد و سقراط، افلاطون و ارسطو میمسیس را به معنای تقلید از پدیده ها و نمودهای طبیعی اشیاء به کار بردند. نخستین بار واژه میمسیس را سقراط فقط برای هنرهای دیداری به کار برد و او نخستین فیلسوفی است که مفهوم میمسیس را در رابطه با هنرها به صورتی منسجم به کار گرفت. افلاطون نیز مانند استاد خود سقراط از منطق گفت و گو برای آموزه های خود استفاده میکرد گفتنی است که رهیافت گفت و گو بعد از افلاطون هیچ گاه به طور جدی دنبال نشد فقط میتوان به یک استثناء اشاره کرد و آن نیکولاس کوزا ، اندیشمند آلمانی قرن پانزدهم است که در زندگی علمی خویش همواره کوشید تا عنصر سقراطی میدانم که نمیدانم» یا «علم به جهل» را با آموزه تجاهل العارف» به شاگردان خود تعلیم دهد. استدلال او این بود که عقل بشری نمیتواند خداوند را به عنوان وجودی نامتناهی بشناسد؛ زیرا خود عقل آدمی توانی است متناهی با وجود این کنکاش در ذات خدا امکان پذیر است؛ زیرا پروردگار درون ماست. از این رو فلسفه به کاوشی پایان ناپذیر برای کسب دانایی نامحدود تبدیل میشود. او بر گفت وگوی میان ادیان نیز در نوشته های خود تأکید داشت و به صراحت اعلام کرد که حقیقت مسیحیت را باید با روش گفت و گو به نمایندگان ادیان دیگر شناساند. اشاره به این نکته ضروری است که امروزه دیالوگ سقراطی به صورتی جذاب در هرمنوتیک گادامر بازتاب یافته است...

تعریف هنر سهل و ممتنع است برای عده ای هار همچون زیبایی در ذهن مخاطب صورت مییابد؛ کسانی که هنر را امری مشخص می دانند. البته بعضی نیز هنر را پدیده ای میدانند که آفریننده اش معنای آن را مشخص میکند. گروهی دیگر هنر را در مناسبت با جامعه و ساختارهای آن تفسیر میکنند و عده ای نیز معتقدند که هنر را به طور عام نمیتوان تعریف کرد. به نظر آنان هنر یا بهتر است بگوییم اثر هنری - هر آن چیزی است که احساس مخاطب را با لذت زیبایی شناسانه درگیر کند. با توجه به سیر هنر در تاریخ اندیشه در هر دوره تعریف متفاوتی برای آن در نظر گرفته شده است.

در این کتاب سعی کرده ایم تا به اختصار به دیدگاه های متفکران فیلسوفان جامعه شناسان و نظریه پردازان درباره هنر بپردازیم و نشان دهیم که چه طور در بستر زمان مفهوم های مهمی همچون زیبایی شناسی، فلسفه هنر و نقد هنر دگرگون شده اند.