کتابی است شامل حکایات ملانصرالدین، به کوشش منوچهر انور و نورالدین زرین کلک. جد اعلای ملانصرالدین ایرانیِ ما، جوحی یا جُحای عرب، عمرش از هزار سال بیشتر است. این جوحی کهنسال هنوز جوان بود که به ایران آمد و جا خوش کرد. اخلافِ این جُحا را، که نیاکان مسلم ملانصرالدین باشند، می توان ازجمله در رسالۀ دلگشای عبید زاکانی پیگیری کرد. قهرمانانِ شیرین کارِ لطیفه های عبید – بُخاری و رازی و اردبیلی و قزوینی و گیلانی و خراسانی، یا حتی طلحک و ابونواس- قرن ها بعد، همگی لباس ملانصرالدین به تن کردند. در آثار عربی و فارسی، ادیبانی چون ابوحیان توحیدی و محمد صالح قزوینی، نیز با عدۀ دیگری از اسلافِ رنگارنگ ملا روبه رو می شویم؛ اما در میان نیاکان ملا، از همه معروف تر دخوِ قزوین است که اسمش، گویا بدون اینکه در جایی جز چرند و پرندِ دهخدا ثبت شود، سینه به سینه به ما رسیده است و اکنون مشکل بشود کسی را پیدا کرد که نام دخو به گوشش نخورده باشد! از نیاکان ملا که بگذریم، می رسیم به پدر ظاهراً بلافصلش، نصرالدین خوجا یا خوجا نصرالدین ترک که سنش شاید از چهار قرن بگذرد: آدمِ شوخ طبع ساده لوحی که اهل یکی از دهات پرت افتادۀ عثمانی ا ست و نام او هم مثل نامِ دخوِ ما، مدت های مدید فقط بر جریدۀ سینه های عوام ثبت بود، تا اینکه نزدیک به دو قرن پیش، دانشوران ترک آن را ثبت دفترها کردند و در این اواخر، مسئولان حفظ آثار فرهنگی ترکیه، گنبد و بارگاه هم برایش تعبیه کرده اند! اساس اصلی حکایات ملانصرالدین، همان قصه های قدیم است، پراکنده در دیوان های شاعران قدیم و متونی چون رسالۀ دلگشا و کتاب نوادر، هر لطیفه ای منسوب به شخصی، و این اشخاص، خیلی وقت ها، معارض یکدیگرند. تعداد این لطیفه ها مشکل به صد برسد؛ اما مردم، به مرور و اختصاصاً به موازاتِ انتشار روزنامۀ ملانصرالدین در قفقاز، تمامیِ آن ها را به اضافۀ بسیاری از قصه ها و مثل های عامیانۀ فارسی و ترکی که در دهان ها بود، یا در کتاب ها می آمد، به نام ملا ثبت داده­اند و از آن به بعد، هرکس آمد به سلیقۀ خود چیزی بر آن ها افزود، تا لطیفه ها تعدادشان به هزار نزدیک شد و چه بسا که به زودی از هزار هم بگذرد. بنابراین، ملانصرالدینِ امروزِ ما، هزار بیشه ای است که مردم، به مرور زمان، خصلت های متضاد را راحت در آنجا داده و از ملا مخلوقی ساخته اند جامعِ مجموعِ آدم ها، از عاقل و فرزانه گرفته تا خُل و دیوانه، که از بیرون غالباً هموار است، اما از درون مثل تک تکِ آدم ها ناهموار.