کتاب افیون روشنفکران

بر اثر فروپاشی نظم پیشین دچار تزلزل شود با تداوم نظم نو و با اعتمادی که نخبگان فاتح به خود و آینده دارند بازسازی میشود. گاه دستاورد این گسست آزادی است. در اروپا ساختار اقتدارگرای خانواده تا حدودی به لحاظ تاریخی با ساختار اقتدارگرای دولت پیوند داشت به رسمیت شناخته شدن حق رأی و حق خوشبختی برای شهروندان از یک فلسفه ناشی می شد. سرنوشت کمونیسم در چین هرچه باشد خانواده گسترده آنگونه که طی قرون متمادی در این کشور وجود داشت دیگر پابرجا نخواهد ماند. آزادی زنان در این کشور احتمالاً دستاوردی قطعی خواهد بود.

انتقاد از اخلاق متعارف در حکم پیوند میان سیاست پیشتاز با ادبیات پیشرو بوده است. از این رو به نظر میرسد که الحاد میتواند میان متافیزیک شورش و سیاست انقلاب پیوند برقرار کند. در اینجا نیز به نظر من اگر برای این امر شان و منزلتی متصور باشند عاریتی است و به غلط آن را به سرنوشت محتوم انسان گرایی نسبت میدهند.

مارکسیسم بر اساس انتقاد از دین شکل گرفته است و این چیزی است که مارکس آن را از فوئرباخ به ارث برد. انسان با فرافکنی کمال به خداوند کمالی که خود آرزوی آن را دارد از خود بیگانه میشود. خداوند نه تنها خالق بشر نیست بلکه بنی خیالی است آدمی خواهان دستیابی به کمال است و سودای آن را در ذهن دارد اما همچنان از رسیدن به آن عاجز است انتقاد از دین به انتقاد از جامعه می انجامد. چرا این انتقاد لزوماً به ضرورت انقلاب منتهی نشود؟

انقلاب را نباید با جوهر و ذات عمل اشتباه گرفت بلکه تنها یکی از شیوه های آن است. اگر بگوییم هر عملی در واقع نفی وضع موجود است، در این مفهوم اصلاح به همان اندازه انقلاب عمل یا کنش محسوب میشود.

افیون روشنفکران کتابی است به قلم یک صاحب نظر و بیانیه ای است. از سوی مبارز راه آزادی؛ کتابی که هم در قلمرو فلسفه و هم در ساحت ادبیات مبارزه طلبانه می گنجد کتاب در پی کشف تناقضاتی است که باعث شده بود اکثریت قریب به اتفاق روشنفکرانی که از روشهای علمی بریده بودند به لحاظ سیاسی از کمونیسم شوروی در برابر دموکراسی های لیبرال حمایت کنند. از آنجا که کتاب بر تحلیل دیالکتیکی دقیقی استوار است و شناخت درستی از مارکس و مارکسیست ها ارائه می دهد، ضمن نمایاندن حقیقت موضوع، معیاری در اختیار روشنفکران می گذارد تا با آن آزادی را با وضع موجود بسنجند. آرون به اهل علم هشدار میدهد که آنان نمی توانند بدون پذیرش مسئولیت به حوزه عمومی وارد شوند. وی به افراد اهل عمل نیز گوشزد می کند که الزامات سیاسی نباید آنان را از داوری برای تشخیص درست از غلط یا خیر از شر معاف دارد. به باور او اگر روشنفکر برای استقلال رأی و حفظ آن نیازمند اراده و توانمندی است