آیسخولوس مبلغ و مانیفست اعتدال

آیسخولوس در میانه ی قرنهای ششم و پنجم پیش از میلاد در فاصله ی سالهای ۵۲۵ تا ۴۵۶ پم یعنی در دوران طلایی تمدن آتن زندگی میکرد. بیش تر از نود نمایش نوشت که فقط هفت تایشان باقی مانده است. آیسخولوس را به خاطر تقدمش بر دیگران پدر تراژدی خطاب میکنند اما کاملاً معلوم است که تراژدی پیش از آیسخولوس شکل گرفته بوده است. لیکن امر قطعی این است که تراژدی با او به اوج خود رسید. مهم ترین کار تکنیکی او افزودن بازیگر دوم نمایش و افزایش نقش دیالوگ است. به نظر ارنست کاسیرر افزودن شخصیت دوم یک تکنیک اجرایی صرف نبود و با محتوای انسان مدارانه ی فرهنگ یونانی ارتباط داشت. با آیسخولوس از اهمیت همسرایان کاسته شد و نقل روایت میان راپسود / هیپوکریت و همسرایان به گفت وگو میان دو بازیگر بدل شد. البته آنچه ما از آن با عنوان «دیالوگ یاد میکنیم کمی به تسامح است و ما در جای خود گفته ایم که رد و بدل کلامی میان دو بازیگر در برخی از نمایشهای آیسخولوس هنوز کم و بیش با مفهوم جدلی دیالوگ فاصله دارند. در کارهای نخستین آیسخولوس همچون پارسیان دیالوگ مطلقاً وجود ندارد

تس پیسی است که همسرایان احتمالاً خود دارای نقش بودند؟ آیا میتوان پناه جویان را شکلی از تراژدیهای متقدم دانست؟ شاید هم بتوان حدس زد که این یکی از شکلهای تراژدی بوده که در آن همسرایان یکی از سویه های تقابل بوده و یکی از نقشهای اصلی را بر عهده داشتند که البته جز این دو تراژدی نمایش دیگری از این گونه ی فرضی برجا نمانده است. تراژدی هایی وجود دارد که در آن همسرایان نقش داوری را فروگذار کرده باشند، همچون تراژدی آگاممنون و با کخانتها در آنها همسرایان از یکی از دو قطب تراژدی طرفداری میکنند اما آنان همچنان همسرا هستند و نقشی مستقل همچون دانائیدها و اومنیدها ندارند. اما در پناه جویان و الاهگان انتقام همسرایان یکی از سویه های جدل اند و خود نقش بر عهده دارند. به هر حال حدس میزنیم که این گونه ی فرضی باید مستقیماً ناظر بر خود نقش همسرایان در آیین دیونوسوسی بوده باشد. در این جا نیز با آن که دانائیدها همسرایان نیستند اما از شکل آنان استفاده میکنند، شکلی که اساساً از دل آیینهای دیونوسوسی درآمده بود. اما از این فراتر آنان حتا بارقه هایی از همسرایان آیینی را به عنوان زنان با کوسی ارائه می دهند که ما در ادامه به آن اشاره خواهیم کرد. به هر حال نمیتوان منکر شد که آنان حتا اگر همسرا نباشند، به لحاظ شکلی از همان قواعد همسرایان پیروی می کنند. اگر دانائیدها را - به لحاظ شکلی - همسرایان بدانیم، آنگاه نمایش انگار پرولوگ ندارد. پرولوگ و پارادوس نمایش یکی هستند.