کتاب دولت در ایران

نقدي بر نظريه شيوه توليد آسيايي كارل ماركس
در جريان پژوهش درباره مبحث ملي و جايگاه اقوام در ايران، و هنگام تدارک کتابي در اين زمينه بود که به ضرورت بررسي و نقد نظريّه «شيوه توليد آسيايي» مارکس و تعيين تکليف با آن پي بردم. درنگ در مبحث ملّي به طور عام و به ويژه در بررسي مشخّصِ آن در موردِ ايران؛ با هدفِ ارائ? طرحي واقع بينانه در اين راستا، به گونه اي که بازتابِ ويژگي ها و واقعيّت هاي تاريخي ـ اجتماعيِ اين مرز و بوم باشد؛ بدون توضيح نقش دولت در پيدايش و تکوين پديده چندجانبه و پيچيده ملّت، ناقص و نارسا خواهد بود. از اين رو، بررسي فرايند تشکيل دولت در شرق و ريشه يابيِ عواملِ مؤثر در پيدايش آن، امري الزامي است. از آنجا که نظريّات کارل مارکس و نيز همرزم او فردريش انگلس، درباره تشکيل دولت در آسيا؛ به ويژه نظريّه «شيوه توليد آسيايي» مارکس، معتبرترين و رايج ترين برداشت در ميان هواداران آنهاست، و در ايران نيز بيشترِ طيف هاي مارکسيست و ديگر گرايش هاي سياسي، ازجمله در ميان بخشي از روشنفکران ديني، از اين نظريّه سخت تأثير گرفته اند لذا بررسي و نقدِ ديدگاه آن دو انديشمند را در اين زمينه، بر هرگونه پژوهش درباره تکوين و تشکيل دولت در خاور زمين مقدم مي دانم. امّا پيش از پرداختن به اين مهّم، مکثي کوتاه بر چند نکته در فصل اول به گونه پيشگفتار اين نوشته، به نظرم ضروري است. اين نکات مباحثي اند که پس زمينه هاي بررسي هاي اين نوشته را و پژوهش در نظريّه «شيوه توليد آسيايي» را فراهم مي آورند. از سوي ديگر، خواننده محترم، با درک و نگاهِ کلّيِ و برداشت نويسنده اين رساله نسبت به مسائل ايران، به ويژه درباره مقوله هايي مانند نقش دولت در تکوين ملت، پديده ملّت هاي تاريخي نظير ايران، چراييِ پايداريِ ملت تاريخيِ ايران از وراي تاريخ پرفراز و نشيب آن؛ پيش از ورود به مباحث اصلي اين نوشته که موضوعِ آن «دولت در ايران و نقدِ نظريّه شيوه توليد آسيايي» است، آشنا مي شود.