کتاب تاریخ تجزیه ایران دفتر پنجم تجزیه سرزمین های خاوری

در دفتر پنجم از مجموعة «تاریخ تجزیة ایران» نحوة تجزیة سرزمین‌های خاوری شامل (افغانستان، بلوچستان، سیستان، خوارزم و فرارود) بررسی شده است و عملکرد این سرزمین‌ها پس از تجزیه مورد واکاوی قرار گرفته است. سرزمین‌های خاوری ایران که امروز به نام کشور افغانستان و جمهوری آسیای میانه و... نامیده می‌شوند، همیشه بخشی از خراسان بزرگ بوده‌اند نخستین بار کشور انگلیس نام افغانستان را به عنوان یک کشور به کار برد و این امر موجب جدایی این سرزمین از ایران شد. پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی روسیه، انگلیسی‌ها بر پایة خلق کشور افغانستان، در پی کشورسازی در سرزمین‌های خوارزم و فرارود افتادند تا دولت‌هایی به نام ترکمنستان، تاجیکستان، ازبکستان را به وجود آورند. نیروگرفتن روسیه امکان کشورسازی را در بخش‌های دیگری از خراسان از انگلیس ربود، اما روسیه نیز با الگوبرداری از انگلیس مشابه همین کار را با خراسان انجام داد.